Cywilizacje, kultury, motywacje

Otwarcie kursu poprzedza historią polskiej oświaty i działalności Józefa Kosseckiego, z której wyrosła Narodowa Akademia Informacyjna. Pokazuje dawne podręczniki uczące obserwacji i rozumowania. Do doradztwa biznesowego przenosi metodę Konecznego rozwiniętą przez Kosseckiego: każda firma wytwarza własny układ norm. Porównuje Anglię, gdzie przeważają normy ekonomiczne, z Polską, gdzie pracownicy oceniają premię bardziej według sprawiedliwości niż wysokości zarobku. Kopiowanie metod lidera rynku pozwala najwyżej utrzymać dystans do niego; przenoszenie procedur do firmy o innej kulturze może wywołać bunt i odejścia pracowników. Dlatego pomysłu na firmę nie da się skopiować. Spotkanie z października 2021 roku kończy radą zaczerpniętą z szybownictwa: nabierać wysokości, czyli rozwijać własny potencjał. Działanie zaleca zaczynać od własnego biurka, potem obejmować nim najbliższych, a sprawy państwowe zostawić na później.

W rozmowie z 2021 roku Dudek definiuje dobro jako to, co pozwala realizować cel, i uznaje chińskie sterowanie za dobre dla Chin. Modlibowski pokazuje na przykładzie powiedzenia o drodze będącej celem, że bez znajomości kultury trudno odczytać cudzy komunikat. Dudek radzi każdemu opracować własny program sterowania, a Modlibowski zajmować się sprawami ważnymi, na które można wpływać. Dudek oddziela w kryptowalutach funkcję rozliczeniową od gromadzenia wartości, a o giełdzie mówi, że zmienia wyobrażenie o majątku, nie zasoby. Na końcu obaj zalecają wstrzemięźliwość: Modlibowski przestrzega przed wykorzystaniem Polski w zawieruchach, Dudek przed przedwczesnym działaniem, jak przy zajęciu Zaolzia. Spierają się o sprawczość: Modlibowski podkreśla, że wiele od nas nie zależy, a Dudek odpowiada, że położenie czyni Polskę zwornikiem, z którym trzeba się liczyć.

Wychodzi od cywilizacji jako metody ustroju życia zbiorowego, odnoszonej także do mniejszych organizacji. Przedstawia trójprawo, pięciomian bytu i porównuje wzorce łaciński, bizantyński oraz turański. Buduje matrycę diagnozy firmy przez sposób ustalania prawdy, strukturę, wynagrodzenia i stosunek do procedur. Przywołuje przedsiębiorstwo internetowe chylące się ku upadkowi, w którym kolegialne głosowanie odrzucało odważne projekty. Zmianę sposobu podejmowania decyzji wskazuje jako główny czynnik wzrostu innowacyjności. Za główną zaletę teorii uznaje możliwość rozpoznania kultury kontrahenta bez przeprowadzania testu, nawet podczas spotkania sprzedażowego. Diagnozę wykorzystuje także w rekrutacji i fuzjach: przy różnych normach proponuje rozważyć zachowanie odrębnych struktur. Benefity dobiera do kategorii bytu właściwych dla kultury organizacji, ilustrując to przykładem inżynierów zainteresowanych ciekawymi projektami zamiast kartą sportową.

Modlibowski wskazuje zdolność firm turańskich do ekspansji, Dudek problemy z wykorzystaniem talentów i sukcesją. Przy konflikcie działów Dudek wymaga wspólnego homeostatu ponad nimi. Modlibowski podkreśla cenioną uczciwość Polaków, Dudek trudności pracowników kierujących się prawdą: zaleca dostosowanie komunikacji do szefów i zakładanie własnych firm. W marketingu Modlibowski wskazuje szanse przy dobrach technicznych, a Dudek odróżnia manipulację od dobierania produktów dla dobra klienta, ilustrowanego chińskimi transmisjami sprzedażowymi. Pod koniec 2021 roku Dudek przypuszcza, że zapowiedzi rosyjskiego ataku na Ukrainę maskują konflikt planowany na granicy białorusko-ukraińskiej; wskazuje możliwe działania Anglosasów. Zewnętrznym organizatorom przypisuje interes w przerwaniu relacji Europy z Chinami. Uważa, że Białorusini i Ukraińcy przekształcili się w narody, przez co wojny kinetycznej z Białorusią, Ukrainą lub Rosją nie da się wygrać, a jej rozpoczęcie przyniesie długotrwałe wyniszczenie.

Przywołuje biografię i prace Mazura oraz trzy rygory polskiej szkoły cybernetyki: dedukcję, ścisłe definicje i odrzucenie wiary w autorytety. Konstrukcję systemu rozwija od narzędzia, przez urządzenie z własnym napędem, po automat przetwarzający informacje. Homeostat pozwala zmieniać strukturę we własnym interesie i przeciwdziałać utracie samodzielności. W 2022 roku Modlibowski krytykuje nazywanie pojazdów autonomicznymi: uzależnione od zewnętrznego programu uważa za samosterowne, a zastępowanie nimi układu samochód–kierowca za dezorganizację, odbierającą kierowcy możliwość decydowania o jeździe. Przykłady lubianych i nielubianych potraw wyjaśniają wrażenie, emocję, refleksję oraz decyzję, która do wykonania wymaga jeszcze energii. Modlibowski zaznacza, że charakter nie wyczerpuje osobowości, pozostawiając do opracowania parametry elastyczne. Właściwy podział motywacji zapowiada na następne spotkanie.

Dudek chce firmy samodzielnie adaptującej się do rynku. Modlibowski stawia warunek własnego marketingu strategicznego: decyzja o zmianie programu musi zapadać wewnątrz firmy. Dudek widzi w tym dobrowolną współpracę dwóch systemów autonomicznych, oszczędzającą pracę właściciela. Różnią się też w odpowiedzi o Polsce. Modlibowski opisuje system samosterowny z wieloma niespójnymi ośrodkami, a Dudek proces obejmujący pokolenia, którym sterują ludzie wyznaczający wspólne cele. Dorobek Kosseckiego służy jako przykład komunikatu biernego, nadal oddziałującego dzięki energii jego kontynuatorów. Modlibowski uznaje bezkompromisowość Mazura, utrudniającą awans, za źródło większej wiarygodności naukowej. W odpowiedzi o propagandzie Dudek nazywa oddzielanie emocji od refleksji błędem metodologicznym. Rozmówcy wskazują też znaczenie sąsiedztwa i lokalnych spotkań, opowiadają o drodze do cybernetyki oraz wracają do programu porządkującego naukę i harcerskich początków kanału.

Cybernetykę stawia ponad psychologią i socjologią, tak jak fizykę ponad medycyną: jej prawa mają porządkować opis zjawisk w dziedzinach szczegółowych. Jako rekruter wskazuje problem szesnastu teorii motywacji — bez uzgodnienia definicji nie wiadomo, o jaką motywację kandydata chodzi klientowi. Motywację Mazura wiąże z wpływem homeostatu na decyzję. Odruch ilustruje działanie bez jego udziału, a snucie wyobrażeń o jeździe samochodem pracę homeostatu bez decyzji. Przyjemność słuchania muzyki i niechęć do nudnego zebrania pokazują, jak aprobata i awersja wspierają lub hamują działanie. Modlibowski odróżnia sprzeczne nastawienia do jednej decyzji od konkurujących procesów motywacyjnych: ochota na zakup połączona z niechęcią do wydatku różni się od wyboru między dwiema atrakcyjnymi ofertami. Kończy podziałem rozterek i zapowiedzią wpływu charakteru na decyzje.

Dudek zaleca uzgodnić znaczenia, Modlibowski porównuje rozmowę do tłumaczenia na język obcy. Wybór zawodu proponuje sprawdzać przez doświadczenie: praca na budowie okazała się dla niego satysfakcjonująca wbrew wcześniejszym wyobrażeniom. Rozmówcy odrzucają utożsamienie ilości danych z siłą państwa. W 2022 roku Modlibowski wskazuje osłabienie państw stawiających na dane i wzrost przemysłowych Chin; Dudek proponuje liczyć wykorzystywane twierdzenia udowodnione dedukcyjnie. Wracają też do motywacji jałowej i granic samoprogramowania. W rozmowie z 2022 roku o napływie ludzi z Ukrainy Modlibowski, opierając się na doświadczeniach zawodowych, ostrzega przed przeniesieniem kultury zarządzania silnej ręki. Obaj uznają, że współżycie ludzi o różnych normach wymaga więcej przymusu, a Dudek przewiduje rozbudowę policji.

Wprowadzenie do dynamizmu charakteru zaczyna od bilansu mocy: część podtrzymuje istnienie systemu, część służy zdobywaniu niezbędnych zasobów, a dopiero nadwyżkę można przeznaczyć na dowolne zamierzenia. Puste biuro z działającym ogrzewaniem i ochroną pomaga zobaczyć, że organizacja zużywa zasoby także wtedy, gdy niczego nie wytwarza. Dojazdy do pracy pokazują z kolei, dlaczego koszt zarabiania wykracza poza godziny spędzone przy wykonywaniu zadań. Modlibowski porównuje sposoby ograniczania tych obciążeń w życiu pracownika i w firmie: od krótszych dojazdów po automatyzację i korzystanie z podwykonawców. Samoobsługę ocenia jako przerzucanie pracy na klienta, które zmniejsza moc swobodną społeczeństwa. Państwo powinno tego pilnować, bo jego moc swobodna jest sumą mocy obywateli. Kończy zapowiedzią analizy zmian z wiekiem: gdy własna moc maleje, rośnie znaczenie zasobów dostępnych dzięki otoczeniu.

Dudek akcentuje zależność robotnicy od kolonii i reprodukcję. Modlibowski wskazuje samodzielne decyzje mrówki: za Mazurem uznaje, że o autonomii przesądza sterowanie się we własnym interesie, nie reprodukcja. Według Dudka rozbieżność wynika z braku obserwacji mrówki, nie z odmiennego rozumienia wzorca. Pada propozycja rozróżnienia autonomii systemowej i procesowej. O pomocy Ukrainie w 2022 roku Modlibowski mówi, że zwiększa moc jałową; domaga się informowania społeczeństwa o kosztach przed decyzjami. Dudek dodaje, że każdy kilogram metalu wysłany na Ukrainę zużywa skumulowaną moc swobodną. Twierdzi, że Niemcy nie zaangażowały tak swoich zasobów, podczas gdy Polska wysłała broń i paliwo; przypuszcza, że własny interes podporządkowano zewnętrznemu organizatorowi. Rozmówcy przypominają prognozę Kosseckiego: taktycznie i operacyjnie wygra Rosja, strategicznie Chiny. Sen przedstawiają jako regenerację zmniejszającą moc jałową, porównywaną do konserwacji biurowca i remontowania fabryki.

Zaczyna od tezy, że bez energii decyzja nie staje się reakcją, i krytykuje maksymę Mickiewicza o mierzeniu siły na zamiary jako zachętę do lekceważenia zasobów. Bilans mocy organizmu rozwija przez koszty utrzymania, pracę oraz nadwyżkę na własne cele. Wraz ze starzeniem praca może pochłonąć tę nadwyżkę. Za najkorzystniejszą uznaje emeryturę, oddającą człowiekowi swobodę; coraz lżejsza praca zajmująca wszystkie siły nadal odbiera mu wolność. Przykład starszej osoby pomagającej w gospodarstwie pokazuje możliwość zachowania użytecznej roli i własnych zajęć, pod warunkiem przejęcia cięższej pracy przez otoczenie. Modlibowski wyprowadza egzodynamizm, statyzm i endodynamizm ze zmian bilansu mocy. Omawia stosunek do zasad, przyjemności i informacji oraz strategie kariery: delegowanie i specjalizację. Podkreśla indywidualne tempo zmian, a na końcu rozważa dobór par i uzupełnianie dynamizmów w organizacji.

Na pytanie o decyzje polskich elit sprzeczne z interesami społeczeństwa Dudek wskazuje brak potencjału informacyjnego. Modlibowski przywołuje maksymę Mickiewicza jako przykład lekceważenia zasobów i zaleca obliczanie skutków decyzji. Dudek broni celów wykraczających poza jedno życie i obecne możliwości. Modlibowski uznaje test dynamizmu za jeden z trafniejszych, uzupełniający wiedzę o predyspozycjach kierowniczych; Dudek podkreśla współdziałanie sześciu parametrów. Modlibowski nie wierzy w siódmy parametr, żywotność; Dudek zapowiada jego dedukcyjny dowód. Jesienią 2022 roku Dudek twierdzi, że Ukraińcy są celowo wyniszczani wojną w interesie zewnętrznego organizatora Ukrainy. Za jedyny zysk uznaje wzrost świadomości narodowej; do przetrwania potrzebują według niego silnej władzy, być może monarchii. Za jedyny osiągnięty cel strategiczny uważa dalsze istnienie państwa. W wątku demograficznym Dudek postuluje pierwszeństwo młodych rodzin do mieszkań, a Modlibowski wcześniejsze wejście do pracy albo założenie rodziny przed dalszą nauką.

Zestawia kolejne wersje podziału z pięciomianem bytu Konecznego i wzorcami Mazura, z których Kossecki korzystał przy opisie społeczeństwa. Wyjaśnia rozróżnienie norm poznawczych i decyzyjnych oraz rolę celów, metod i przymusu w dalszych podziałach. Na przykładzie firmy pokazuje, jak dobór komunikatu do norm dominujących w danej grupie ma zwiększać skuteczność sterowania. Przy łączeniu firm o różnych kulturach pytał Kosseckiego, dlaczego norm jest właśnie sześć. W dalszej krytyce wskazuje nierówną szczegółowość podziałów, brak ogólnej definicji normy i definicji motywacji oraz trudności przenoszenia teorii ze społeczeństwa na jednostkę. Modlibowski proponuje rozpocząć wyprowadzenie od systemu autonomicznego, niezależnie od jego tworzywa. To punkt wyjścia do zapowiadanej ogólnej teorii motywacji.

Modlibowski przewiduje protesty, lecz przyjmuje uwagę Dudka o braku chętnych wskutek emigracji ludzi skłonnych do zmian. Dudek proponuje przygotowywać kadry i rozpowszechniać nacjokratyzm. W rozmowie z 2022 roku na pytanie o napływ Ukraińców odpowiada, że ilekroć cywilizacje turańskie przejmowały polski teren, kończyło się to ich rozpadem na mniejsze systemy; w razie takiego przejęcia zaleca przeczekać, chroniąc siłę żywą narodu i nie wywołując powstań. Przypuszcza, że rządzący mogą świadomie chcieć zderzyć Polaków z Ukraińcami, a od Przewodowa widzi nasilanie podziałów, za którym stoi prawdopodobnie londyńskie City. Postuluje odbudowę relacji z Białorusią. Odpowiadając na pytanie o roszczeniowość ukraińskich elit, wskazuje dominację motywacji witalnych. Przy pytaniu o Maslowa Modlibowski dopuszcza przyporządkowanie potrzeb motywacjom, lecz nie chce wyprowadzać teorii dedukcyjnej z modelu empirycznego. Dudek opowiada się za zdobywaniem umiejętności obronnych, a Modlibowski przywołuje historyczne znaczenie wyszkolonych kadr.

Punktem wyjścia jest rozróżnienie modelu zbudowanego z obserwacji i wzorca wyprowadzanego dedukcyjnie. Autor chce w ten drugi sposób uporządkować teorię Kosseckiego, zaczynając od systemu autonomicznego i udziału homeostatu w decyzjach. Na przykładzie porządku w biurze zestawia polecenie sprzątania z kształtowaniem u pracowników gotowości do samodzielnego dbania o otoczenie. Pierwsze korzysta z istniejącej reaktywności, drugie ją buduje. Skrzyżowanie tych dwóch sposobów wpływu z trzema rodzajami decyzji daje sześć rodzajów motywowania decyzyjnego. Modlibowski dodaje kryterium interesu sterowanego: odróżnia inspirację i wychowanie od manipulacji i dywersji decyzyjnej. Pokazuje też, że szkodliwe wzorce zachowania można przekazywać dzieciom bez zamiaru wyrządzenia im krzywdy.

Modlibowski przyjmuje uwagę słuchacza, że zaproponowana nazwa manipulacji koliduje z wcześniejszym ujęciem Kosseckiego, i zapowiada dalsze porządkowanie terminów. W rozmowie o internecie radzi określić cel poszukiwań i ograniczać dyskusje pochłaniające energię; Dudek za cel uznaje wpływ na obserwatorów rozmowy, a rozmówcę traktuje jako wzmocnienie komunikatu. Przy sztucznej inteligencji różnica jest wyraźniejsza: Modlibowski sprzeciwia się oddawaniu maszynom codziennych decyzji, a Dudek traktuje je jako narzędzia, którym nie należy powierzać wyznaczania celów. Praktyczny przykład biznesplanu prowadzi od rozpoznania kompetencji i otoczenia do wyboru celu, metod oraz zasobów. Pod koniec Dudek broni lotu do Alfa Centauri jako punktu odniesienia dla poszukiwań, podczas gdy Modlibowski kieruje uwagę ku potrzebom rodzin i rozwojowi talentów.

Rozpoczyna od rozróżnienia motywacji zachodzącej wewnątrz systemu i motywowania, czyli sterowania wykorzystującego ten proces. Przypomina też, że skuteczne wyznaczenie celu wymaga wcześniejszego rozpoznania dostępnych metod i zasobów. Z tego powodu wpływ na poznanie może zmienić decyzję bez bezpośredniego namawiania do działania. Modlibowski krzyżuje eksplorację, klasyfikację i eksplikację z informowaniem wiernym, pozornym oraz fałszywym, otrzymując dziewięć rodzajów motywowania poznawczego. Cały podział objaśnia ofertą ośrodka wypoczynkowego: znaczenie mają nazwa obiektu, lista usług i warunki korzystania z basenu. Zatajenie ograniczeń lub opis nieczynnego hotelu zmienia obraz oferty u klienta. Zakończenie łączy ten podział z wcześniejszym wzorcem motywowania decyzyjnego.

Modlibowski oddziela trwałe predyspozycje od bieżącej decyzji — człowiek uzdolniony muzycznie może nie chcieć słuchać koncertu podczas zakupów. Przy pytaniu o pasję zawodową podkreśla, że dopiero spróbowanie pracy pozwala sprawdzić wyobrażenia o niej. Przykład tenisa stołowego prowadzi od udostępnienia sprzętu do trudniejszego pytania o naukę poprawnej techniki. Dudek proponuje rozmowę o celu ćwiczeń; Modlibowski przypomina, że różni ludzie reagują na różne rodzaje motywowania. Przez dyskusję przewija się potrzeba precyzyjnego rozróżniania pojęć, także informacji i kodu oraz pojętności i pojemności. Rozmówcy odnoszą te narzędzia do doktryn politycznych, homeostatu społecznego i granic poznania. Końcowy spór dotyczy zabawy, naśladowania dorosłych i obrzędów inicjacji.

Uzupełnia w ten sposób wcześniejszy podział według jakości informacji, rozróżniając zwiększanie i ograniczanie ich ilości na trzech etapach poznania. Przykładem jest rodzina wybierająca samochód, której producenci podsuwają kategorie pojazdów, zestawienia parametrów oraz gotowe porównania. Obfitość danych może współistnieć z brakiem informacji istotnej dla zakupu, co autor ilustruje poszukiwaniem składu patelni i pytaniem o żywotność silnika. Modlibowski przypomina też, że poznanie i podejmowanie decyzji trwają współbieżnie: cel budowy hotelu może zmienić się jeszcze przed otwarciem. Dlatego wcześniejsze ustalenie celu nie zamyka możliwości zewnętrznego wpływu. Końcowy przykład rywalizacji hotelarzy przygotowuje sprawdzenie nowej terminologii w ćwiczeniach.

Wracają do przykładu hotelu: inwestora planującego drugi hotel można namówić na budowę aquaparku. Goście hotelowi zyskują dodatkową atrakcję, a oba obiekty korzystają z ich pobytu. Rozmówcy wyjaśniają również, że motywowanie nie wymaga bezpośredniego kontaktu — na cudze decyzje można wpływać przez instytucje i warunki działania. Dudek rozróżnia informowanie i kodowanie na przykładzie nauki jazdy oraz tłumaczy, po co ciągły proces sterowania opisuje się w dyskretnych krokach. W końcowej rozmowie o finansowaniu klubu sportowego podkreśla znaczenie rozpoznania interesów osoby decyzyjnej. Przywołuje wspólne zainteresowania piłkarskie z burmistrzem i wskazuje, że rodziny związane z klubem stanowią w gminie liczną grupę wyborców.

Wyprawa odkrywcza pozwala mu pokazać, że nawet badanie nieznanego wymaga wcześniejszego ukierunkowania: trzeba wybrać załogę, narzędzia i choćby ogólny cel podróży. Dopiero napotkane warunki pozwalają ten cel doprecyzować. Podobnie w przedsiębiorstwie coroczny przegląd strategii jest praktycznym ułatwieniem, lecz nie zatrzymuje zmian zachodzących na rynku. Modlibowski porównuje też koszty utrzymywania sprzętu z gromadzeniem wiedzy i metod w bibliotekach. Na przykładach budowy domu i hotelu wyjaśnia, dlaczego kontrola należy do każdego rodzaju decyzji: opóźnienie może wymusić wymianę wykonawcy, a skała pod budową — zmianę projektu albo celu. Następnie proponuje fraktalne ujęcie sterowania. Inwestor, projektant i wykonawca prowadzą własne procesy decyzyjne, zagnieżdżone w jednym przedsięwzięciu. Autonomia podwykonawcy służy mu też za analogię w odpowiedzi na pytanie o autonomię człowieka wobec Boga.

Inwestor chce uruchomić hotel, wykonawca musi dotrzymać innych terminów, a pracownik po zakończeniu pracy odebrać dziecko. Konfliktów nie da się uniknąć, trzeba więc umieć się w nich konstruktywnie odnaleźć. Modlibowski krytykuje roczne planowanie, które pomija ciągłość procesów i odkłada potrzebne zmiany do kolejnego przeglądu strategii. Rozmówcy spierają się też o możliwość ingerowania w byty matematyczne i rozważają, jakie cechy całości można odczytać z jej fragmentu: drzewo nie musi być reprezentatywne dla całego lasu. W odpowiedziach o klubie sportowym podkreślają, że funkcji cybernetycznych nie należy automatycznie przypisywać stanowiskom w zarządzie. Trzeba zbadać rzeczywiste działanie konkretnej organizacji. Dudek uzasadnia powtarzanie podstaw w wykładach, odwołując się do modelu oddziaływania propagandy Kosseckiego. Końcowe przykłady sportowe pokazują różnorodność motywacji stojących za podobnymi wynikami.

W podsumowaniu kursu zestawia dorobek Mariana Mazura i Józefa Kosseckiego, szukając wspólnego języka dla opisu jednostek oraz organizacji. Odróżnia reakcję odruchową od reakcji z udziałem homeostatu, a następnie pokazuje, jak oddziaływać na poznanie oraz wybór celów, metod i zasobów. Przykład pozyskiwania żołnierzy ilustruje różnicę między bezpośrednim wezwaniem do służby a wcześniejszym kształtowaniem gotowości do jej podjęcia. Krytykując media, Modlibowski wskazuje na odwracanie uwagi od praktycznych problemów odbiorców, takich jak zdobycie mieszkania. Na koniec stawia pytanie, którego sama klasyfikacja nie rozstrzyga: dlaczego określone motywacje miałyby trwale dominować u człowieka, skoro można na nie wpływać? Odróżnienie motywacji od talentu prowadzi go do propozycji dalszych badań nad zmianami zachodzącymi w czasie.

Modlibowski wymienia integrację, poprawę sprawności i zdobywanie mistrzostw jako różne cele, do których trzeba dobrać uczestników i sposób pracy. Dudek opisuje swój klub piłkarski: stawia ruch dzieci i więzi społeczne przed wynikiem sportowym, a program wiąże z umiejętnościami trenerów oraz dostępną infrastrukturą. Modlibowski przypomina, że początkowe założenia można zmieniać pod wpływem doświadczeń. Rozmówcy spierają się też o klasyfikację motywacji. Dudek wskazuje pominięcie proporcji informacji do energii w kursie; Modlibowski kwestionuje, czy oddziaływanie prawne i etyczne musi różnić się ich ilością. Wraca pytanie o motywację i normę: czy potrzeba dwóch nazw, czy wystarczy określić czas badania zjawiska? Przykład wyboru między wodą z kranu a wyprawą po mineralną pokazuje, że rozwiązanie optymalne zależy od kryterium i zasobów.