Procesy przemian międzynarodowych
Stanisław Aleksander Niewiński omawia historyczne przemiany układu sił w Europie i Azji Wschodniej oraz pozycję Chin, ich reformy gospodarcze i relacje ze Stanami Zjednoczonymi. Przedstawia własne oceny tych procesów i ich możliwych skutków dla Polski oraz stosunków międzynarodowych.
Fluktuacja mocarstw Zachodu 1600–1989, a Chiny
Stanisław Niewiński porównuje europejską rywalizację wielu mocarstw z dawną dominacją Chin w Azji Wschodniej, szukając historycznego tła konfliktu między Pekinem a Waszyngtonem.
Otwórz na YouTube ↗Kliknij czas — film przewinie się do tego miejsca i zacznie grać.
Pokazuje, jak przeciw państwu zdobywającemu przewagę powstawały koalicje jego przeciwników: najpierw wobec Habsburgów, później Francji i kolejnych pretendentów do hegemonii. Wyjaśnia znaczenie brytyjskiej gospodarki i dyplomacji oraz warunków, które pozwoliły Stanom Zjednoczonym rozwinąć przemysł i rozszerzyć wpływy. Z tym układem zestawia chiński system trybutarny, w którym sąsiedzi uznawali zwierzchność cesarza w zamian za handel i dostęp do kultury. Utratę przewagi Chin w XIX wieku wiąże z brakiem presji modernizacyjnej porównywalnej do europejskiej. Śledzi próby odbudowy chińskiej mocarstwowości i zmiany sojuszy Chin w zimnej wojnie: od Związku Radzieckiego przez zbliżenie z USA do neutralności, a po zimnej wojnie — budowę instytucji alternatywnych. W końcowej dyskusji stawia ówczesną prognozę: Chiny powinny prześcignąć USA nominalnym PKB w drugiej połowie następnej dekady. Powodzenie Nowego Jedwabnego Szlaku uzależnia od chińskich reform oraz od tego, czy Amerykanie zablokują projekt za pośrednictwem Japonii, Indii, być może Rosji.
- Taniec mocarstw
- Dlaczego Zachód rządzi na razie
- Gorzki triumf. Wojna chińsko-japońska 1937–1945
Chiny jako mocarstwo gospodarcze
Stanisław Niewiński pokazuje, jak rynkowe reformy przekształciły Chiny w gospodarczego konkurenta USA, a sukces eksportowy stworzył problemy wymagające kolejnej zmiany modelu rozwoju.
Otwórz na YouTube ↗Kliknij czas — film przewinie się do tego miejsca i zacznie grać.
Od sprzedaży nadwyżek rolnych przechodzi do samodzielności przedsiębiorstw, inwestycji zagranicznych i prywatyzacji przy zachowaniu strategicznych firm w rękach państwa. Wzrost dobrobytu zestawia z zadłużeniem i nierównościami. Wśród skutków polityki jednego dziecka wymienia częstsze aborcje dziewczynek niż chłopców oraz nadwyżkę mężczyzn, którą w czasie wykładu szacuje na około 30 milionów. W reformach Xi Jinpinga wskazuje konsumpcję wewnętrzną, innowacyjność, ochronę środowiska i dalszą liberalizację. Genezy rywalizacji z USA szuka w ładzie z Bretton Woods, przenoszeniu produkcji do Chin, deindustrializacji Ameryki i kryzysie 2008 roku. Podczas trwającej pierwszej kadencji Trumpa interpretuje cła jako nacisk na ustępstwa i nie spodziewa się w tej kadencji ostrego konfliktu handlowego. Polsce zaleca powrót do państwowej polityki przemysłowej i wybiórcze korzystanie z azjatyckich wzorów: odmienność kulturowa uniemożliwia przeniesienie chińskich mechanizmów jeden do jednego. Z Nowego Jedwabnego Szlaku Polska powinna korzystać w polityce wielowektorowej, zwiększając eksport do Chin i budując własny kapitał, a nie zamieniając jednego hegemona na drugiego.
- Układ Sił