Relacyjny charakter komunikacji

Punktem wyjścia jest wstęp do „Cybernetyki i charakteru” Mariana Mazura, opisujący rozpad nauki na wąskie specjalności. Dudek traktuje decydowanie jako pracę wymagającą kwalifikacji, a nie przywilej. Odróżnia badanie wyizolowanego zjawiska od decyzji, której skutków nie da się odizolować: budowa szkoły wpływa na życie osiedla, rozmieszczenie sklepów i trasy mieszkańców. Analogie między sprężyną a obwodem elektrycznym pokazują, jak wspólny opis relacji umożliwia przenoszenie rozwiązań. Ogólność ma jednak granice: przy szczegółach potrzebna jest wiedza o konkretnym tworzywie. Dudek zestawia rozumowanie formalne z ograniczeniami fizycznymi, a dociekanie naukowe z doktrynalną pewnością. Kończy rozróżnieniem informacji łączącej elementy jednego zbioru i kodu łączącego elementy różnych zbiorów, wiążąc je z systemowym i procesowym charakterem komunikatu.

W rozmowie z 2021 roku Dudek definiuje dobro jako to, co pozwala realizować cel, i uznaje chińskie sterowanie za dobre dla Chin. Modlibowski pokazuje na przykładzie powiedzenia o drodze będącej celem, że bez znajomości kultury trudno odczytać cudzy komunikat. Dudek radzi każdemu opracować własny program sterowania, a Modlibowski zajmować się sprawami ważnymi, na które można wpływać. Dudek oddziela w kryptowalutach funkcję rozliczeniową od gromadzenia wartości, a o giełdzie mówi, że zmienia wyobrażenie o majątku, nie zasoby. Na końcu obaj zalecają wstrzemięźliwość: Modlibowski przestrzega przed wykorzystaniem Polski w zawieruchach, Dudek przed przedwczesnym działaniem, jak przy zajęciu Zaolzia. Spierają się o sprawczość: Modlibowski podkreśla, że wiele od nas nie zależy, a Dudek odpowiada, że położenie czyni Polskę zwornikiem, z którym trzeba się liczyć.

Przyjmuje terminologię Mariana Mazura: oryginały znajdują się na początku toru sterowniczego, obrazy na końcu, a interkomunikaty pomiędzy nimi. Na mapie położenie miast zostaje zakodowane w innej skali; odczytanie odległości wymaga znajomości tego kodu. Podobnie przy ważeniu ziemniaków znaczenie ma zależność między masą, wychyleniem wskazówki i liczbą na tarczy. Dudek przestrzega, że używanie tych samych słów z różnymi definicjami prowadzi do dezinformowania nawet bez złej woli. Komunikaty czynne i bierne rozróżnia na przykładzie woltomierza: po ustaniu przepływu energii wskazówka wraca do zera, ale zapisany wykres napięcia pozostaje. Książka zachowuje taki ślad, ale jej odczytanie wymaga ponownego zasilenia procesu. W ten sposób wyjaśnia możliwość przekazywania dorobku kultury poza czasem życia autora.

Modlibowski wskazuje zdolność firm turańskich do ekspansji, Dudek problemy z wykorzystaniem talentów i sukcesją. Przy konflikcie działów Dudek wymaga wspólnego homeostatu ponad nimi. Modlibowski podkreśla cenioną uczciwość Polaków, Dudek trudności pracowników kierujących się prawdą: zaleca dostosowanie komunikacji do szefów i zakładanie własnych firm. W marketingu Modlibowski wskazuje szanse przy dobrach technicznych, a Dudek odróżnia manipulację od dobierania produktów dla dobra klienta, ilustrowanego chińskimi transmisjami sprzedażowymi. Pod koniec 2021 roku Dudek przypuszcza, że zapowiedzi rosyjskiego ataku na Ukrainę maskują konflikt planowany na granicy białorusko-ukraińskiej; wskazuje możliwe działania Anglosasów. Zewnętrznym organizatorom przypisuje interes w przerwaniu relacji Europy z Chinami. Uważa, że Białorusini i Ukraińcy przekształcili się w narody, przez co wojny kinetycznej z Białorusią, Ukrainą lub Rosją nie da się wygrać, a jej rozpoczęcie przyniesie długotrwałe wyniszczenie.

Wychodzi od energetycznych warunków sterowania: różnic potencjałów i dróg, którymi przepływa moc w korelatorze. Odróżnia utrwaloną przewodność takiej drogi od zachodzącego w niej przepływu. Film przedstawiający łączenie neuronów służy mu do zobrazowania powstawania skojarzenia; tę analogię odnosi również do nawiązywania kontaktów między ludźmi. Trzy rodzaje skojarzeń ilustruje szczurem uczącym się naciskać dźwignię, łączeniem światła słonecznego z ciepłem oraz kierowcą sygnalizującym skręt. Omawiając doświadczenia Pawłowa, przechodzi do działania stereotypów i konfliktu między wyuczonymi reakcjami. Z tym mechanizmem wiąże próby kierowania odbiorcami przekazów medialnych. Za sposób obrony przed takim oddziaływaniem uznaje zrozumienie procesu, powtarzanie materiału i rozmowę, która pomaga utrwalić nowe skojarzenia.

Dudek chce firmy samodzielnie adaptującej się do rynku. Modlibowski stawia warunek własnego marketingu strategicznego: decyzja o zmianie programu musi zapadać wewnątrz firmy. Dudek widzi w tym dobrowolną współpracę dwóch systemów autonomicznych, oszczędzającą pracę właściciela. Różnią się też w odpowiedzi o Polsce. Modlibowski opisuje system samosterowny z wieloma niespójnymi ośrodkami, a Dudek proces obejmujący pokolenia, którym sterują ludzie wyznaczający wspólne cele. Dorobek Kosseckiego służy jako przykład komunikatu biernego, nadal oddziałującego dzięki energii jego kontynuatorów. Modlibowski uznaje bezkompromisowość Mazura, utrudniającą awans, za źródło większej wiarygodności naukowej. W odpowiedzi o propagandzie Dudek nazywa oddzielanie emocji od refleksji błędem metodologicznym. Rozmówcy wskazują też znaczenie sąsiedztwa i lokalnych spotkań, opowiadają o drodze do cybernetyki oraz wracają do programu porządkującego naukę i harcerskich początków kanału.

Warsztat zaczyna od rozszerzenia definicji komunikatu na stany abstrakcyjne i ćwiczenia z zerem oraz jedynką. Ich znaczenie zależy od przyjętej relacji: w bramce Mazura można badać zarówno układ elementów, jak i przejście między stanami. Dudek nazywa tę metodę „namiarem trójkowym”: badany komunikat określa się przez drugi komunikat i relację albo przez dwie relacje. Porównanie dwóch publikatorów ma pozwalać dostrzec część wspólną i rozbieżności, a znajomość struktury przekazu — zauważyć element, którego zabrakło. Stosując ten schemat do Wszechświata, stawia tezę, że na początku była relacja, która dopiero wyznaczyła komunikaty. Przekonuje też, że na końcowy stan Wszechświata wpływają działania każdego z nas. Rozróżnia przy tym formalny wzorzec od modelu konkretnego człowieka, którego reakcja zależy od indywidualnych właściwości.

Dudek łączy żywotność systemu z jego przemianami i zaleca porównywanie przekazów stron o sprzecznych interesach. Proponuje Polsce rolę pośrednika handlowego. Jego optymizm wobec Chin Modlibowski uzupełnia pytaniem, czy przyszły hegemon zmieni metody działania. Dudek proponuje uczyć przybyłych Ukraińców sterowania i autonomii, by w perspektywie pokoleń przesunąć ich od cywilizacji gromadnościowej ku personalistycznej; narzędziem ma być doktryna nacjokratyzmu. W rozmowie z 19 marca 2022 roku wojnę Rosji z Ukrainą uważa za konflikt dwóch cywilizacji turańskich wywołany przez zewnętrznego organizatora. Przewiduje, że wzmocni ona oba państwa i doprowadzi do ich równowagi zamiast zwycięstwa jednej strony. Modlibowski zwraca uwagę na koszty migracji dla Ukrainy oraz potrzebę własnych podstawowych zasobów przemysłowych. Kończąc, Dudek zaleca naukę wzorców ułatwiających adaptację, a Modlibowski dodaje pracę nad emocjami, samodyscypliną i kondycją fizyczną.

Wąska specjalizacja tworzy osobne słowniki, choć badany świat pozostaje powiązaną całością. Dudek sięga do aksjomatycznej teorii poznania Józefa Kosseckiego; postulat ograniczania liczby pojęć pierwotnych przypisuje Janowi Łukasiewiczowi. Obiekt elementarny, relacja i zbiór stają się punktem wyjścia do uporządkowania dalszego języka. Na przykładach fizyki cząstek i demografii pokazuje, że ten sam schemat może obejmować różne przedmioty badań, jeśli jasno ustalimy ich granice. Osiem aksjomatów utrwala rozdział obiektów od relacji, a definicja kwadratu jako prostokąta o równych bokach ilustruje określanie przynależności do zbiorów. Przejście do podsystemów i nadsystemów pozwala zmieniać skalę opisu. Za największy wkład Kosseckiego uznaje wykazanie, że trzy pojęcia pierwotne i cztery relacje pierwotne wystarczają do opisania każdego bytu, zarówno materialnego, jak i abstrakcyjnego.

Dudek zaleca uzgodnić znaczenia, Modlibowski porównuje rozmowę do tłumaczenia na język obcy. Wybór zawodu proponuje sprawdzać przez doświadczenie: praca na budowie okazała się dla niego satysfakcjonująca wbrew wcześniejszym wyobrażeniom. Rozmówcy odrzucają utożsamienie ilości danych z siłą państwa. W 2022 roku Modlibowski wskazuje osłabienie państw stawiających na dane i wzrost przemysłowych Chin; Dudek proponuje liczyć wykorzystywane twierdzenia udowodnione dedukcyjnie. Wracają też do motywacji jałowej i granic samoprogramowania. W rozmowie z 2022 roku o napływie ludzi z Ukrainy Modlibowski, opierając się na doświadczeniach zawodowych, ostrzega przed przeniesieniem kultury zarządzania silnej ręki. Obaj uznają, że współżycie ludzi o różnych normach wymaga więcej przymusu, a Dudek przewiduje rozbudowę policji.

Ogólna jakościowa teoria informacji Józefa Kosseckiego uzupełnia wcześniejsze rozróżnienie obiektów i relacji o równość oraz nierówność. Dwa zbiory mogą zawierać różne elementy, a mimo to zachowywać takie same relacje. Dudek pokazuje to na przykładzie mapy, terenu i legendy: znajomość dwóch składników umożliwia poszukiwanie trzeciego. Stąd przechodzi do informowania wiernego i zniekształconego oraz definicji prawdy i fałszu. Schematy systemów i nadsystemów służą rozszerzeniu analizy na wiele poziomów. Praktyczny sens wspólnego języka ilustruje współpracą przy międzynarodowej inwestycji, gdzie nieuzgodnione znaczenia prowadzą do błędów. W zakończeniu argumentuje, że obrona przed walką informacyjną musi obejmować także filozofię i sztukę. Realizacja własnych celów wymaga oddziaływania na ludzi wokół nas oraz na wspólnie tworzone systemy wyższego rzędu.

Dudek akcentuje zależność robotnicy od kolonii i reprodukcję. Modlibowski wskazuje samodzielne decyzje mrówki: za Mazurem uznaje, że o autonomii przesądza sterowanie się we własnym interesie, nie reprodukcja. Według Dudka rozbieżność wynika z braku obserwacji mrówki, nie z odmiennego rozumienia wzorca. Pada propozycja rozróżnienia autonomii systemowej i procesowej. O pomocy Ukrainie w 2022 roku Modlibowski mówi, że zwiększa moc jałową; domaga się informowania społeczeństwa o kosztach przed decyzjami. Dudek dodaje, że każdy kilogram metalu wysłany na Ukrainę zużywa skumulowaną moc swobodną. Twierdzi, że Niemcy nie zaangażowały tak swoich zasobów, podczas gdy Polska wysłała broń i paliwo; przypuszcza, że własny interes podporządkowano zewnętrznemu organizatorowi. Rozmówcy przypominają prognozę Kosseckiego: taktycznie i operacyjnie wygra Rosja, strategicznie Chiny. Sen przedstawiają jako regenerację zmniejszającą moc jałową, porównywaną do konserwacji biurowca i remontowania fabryki.

Rozwija tę myśl przez pojęcia entropii i negentropii: rozluźnianie więzi zestawia z utratą organizacji, a ich wzmacnianie — z jej odbudową. Armia służy mu za główny przykład. Żołnierze i wyposażenie wymagają dowodzenia, wyszkolenia oraz skoordynowanego działania. Rozbicie polskiej armii w latach dziewięćdziesiątych przypisuje zniszczeniu jej struktury. Entropia ma według niego pozwalać odróżnić procesy samoczynne od sterowanych z zewnątrz, w tym działania wymierzone w Polskę. Z ilościowego opisu organizacji przechodzi do informacji i uczenia się jako tworzenia wewnętrznych powiązań. Kończy postulatem, by każdy zdobywał i przekazywał wiedzę: bez niej naród polski przestanie istnieć jako system, a jej rozpowszechnienie pozwoli odtwarzać strukturę narodu nawet po utracie poszczególnych członków.

Na pytanie o decyzje polskich elit sprzeczne z interesami społeczeństwa Dudek wskazuje brak potencjału informacyjnego. Modlibowski przywołuje maksymę Mickiewicza jako przykład lekceważenia zasobów i zaleca obliczanie skutków decyzji. Dudek broni celów wykraczających poza jedno życie i obecne możliwości. Modlibowski uznaje test dynamizmu za jeden z trafniejszych, uzupełniający wiedzę o predyspozycjach kierowniczych; Dudek podkreśla współdziałanie sześciu parametrów. Modlibowski nie wierzy w siódmy parametr, żywotność; Dudek zapowiada jego dedukcyjny dowód. Jesienią 2022 roku Dudek twierdzi, że Ukraińcy są celowo wyniszczani wojną w interesie zewnętrznego organizatora Ukrainy. Za jedyny zysk uznaje wzrost świadomości narodowej; do przetrwania potrzebują według niego silnej władzy, być może monarchii. Za jedyny osiągnięty cel strategiczny uważa dalsze istnienie państwa. W wątku demograficznym Dudek postuluje pierwszeństwo młodych rodzin do mieszkań, a Modlibowski wcześniejsze wejście do pracy albo założenie rodziny przed dalszą nauką.

Eksperymenty z rzutami monetą zestawia z aksjomatami, rozróżniając budowanie modelu z obserwacji i sprawdzanie, czy obiekt spełnia postulaty wzorca. Praktyczne zastosowanie pokazuje na autonomii partnera: pyta, czy człowiek sam wyznacza cele i chroni zdolność ich realizacji. W odrębnym wywodzie polemizuje z ujęciem Kosseckiego, skupionym na informacji, i postuluje badanie wszystkich relacji, także kodów. Następnie wykorzystuje prawdopodobieństwo do rozpoznawania sterowania na podstawie powiązanych zdarzeń; przykładem jest rozwój języka polskiego. Przekonuje, że walka informacyjna rozbija obraz świata na pozornie niezależne wydarzenia. W zahamowaniu wzrostu liczby ludności Polski widzi skutek celowego niszczenia relacji społecznych. Rozpoznanie sterowania ma umożliwić ustalenie jego źródła i przeciwdziałanie mu.

Modlibowski przewiduje protesty, lecz przyjmuje uwagę Dudka o braku chętnych wskutek emigracji ludzi skłonnych do zmian. Dudek proponuje przygotowywać kadry i rozpowszechniać nacjokratyzm. W rozmowie z 2022 roku na pytanie o napływ Ukraińców odpowiada, że ilekroć cywilizacje turańskie przejmowały polski teren, kończyło się to ich rozpadem na mniejsze systemy; w razie takiego przejęcia zaleca przeczekać, chroniąc siłę żywą narodu i nie wywołując powstań. Przypuszcza, że rządzący mogą świadomie chcieć zderzyć Polaków z Ukraińcami, a od Przewodowa widzi nasilanie podziałów, za którym stoi prawdopodobnie londyńskie City. Postuluje odbudowę relacji z Białorusią. Odpowiadając na pytanie o roszczeniowość ukraińskich elit, wskazuje dominację motywacji witalnych. Przy pytaniu o Maslowa Modlibowski dopuszcza przyporządkowanie potrzeb motywacjom, lecz nie chce wyprowadzać teorii dedukcyjnej z modelu empirycznego. Dudek opowiada się za zdobywaniem umiejętności obronnych, a Modlibowski przywołuje historyczne znaczenie wyszkolonych kadr.

Wraca do wzoru Mazura wiążącego bodziec, reaktywność i reakcję, aby wyjaśnić warunki odebrania przekazu. Bramką Mazura rozróżnia system i proces: klatka filmu pokazuje układ elementów, porównanie klatek — zmianę. Proponuje odtwarzać brakującą wiedzę ze znanych relacji. W rozmowie wyróżnia dwie drogi: nadanie przekazu z oczekiwaniem zrozumienia albo wcześniejsze poznanie odbiorcy i dobranie kodu. Rozwój układu nerwowego danio służy rozszerzeniu komunikacji na powstawanie struktury organizmu. Przekonuje, że praca nad pojęciami i kodami może oddziaływać przez wiele pokoleń przy niewielkim nakładzie materialnym. Przykłady Einsteina i Mazura prowadzą go do wizji poznawania dodatkowych wymiarów i podróży międzygwiezdnych. Scenę z filmu „Interstellar” wiąże z wyobrażeniem oglądania po śmierci skutków własnych działań oraz religijnymi pojęciami nieba i piekła.

Modlibowski przyjmuje uwagę słuchacza, że zaproponowana nazwa manipulacji koliduje z wcześniejszym ujęciem Kosseckiego, i zapowiada dalsze porządkowanie terminów. W rozmowie o internecie radzi określić cel poszukiwań i ograniczać dyskusje pochłaniające energię; Dudek za cel uznaje wpływ na obserwatorów rozmowy, a rozmówcę traktuje jako wzmocnienie komunikatu. Przy sztucznej inteligencji różnica jest wyraźniejsza: Modlibowski sprzeciwia się oddawaniu maszynom codziennych decyzji, a Dudek traktuje je jako narzędzia, którym nie należy powierzać wyznaczania celów. Praktyczny przykład biznesplanu prowadzi od rozpoznania kompetencji i otoczenia do wyboru celu, metod oraz zasobów. Pod koniec Dudek broni lotu do Alfa Centauri jako punktu odniesienia dla poszukiwań, podczas gdy Modlibowski kieruje uwagę ku potrzebom rodzin i rozwojowi talentów.