Nauka o cywilizacjach

Punktem wyjścia jest teza, że po wojnie przerwano ciągłość dorobku przedwojennej nauki i dawny sposób kształcenia elit. Kossecki przywołuje historię nieformalnych studiów prowadzonych przez Ligę Narodowo-Demokratyczną, a później pod szyldem Ośrodka Dokumentacji i Studiów Społecznych. Pokazuje, że czytanie klasyków miało prowadzić do nowych badań i programów, a nie tylko do powtarzania dawnych rozwiązań. Przykładem jest połączenie nauki Konecznego z teorią Petrażyckiego i Piętki oraz prace demograficzne inspirowane przez Walentego Majdańskiego. Polecając lektury, odróżnia oryginalne dzieła od opracowań napisanych współczesnym językiem. Rozważania o recepcji Konecznego i Mazura łączy z zasadą samodzielnego sprawdzania twierdzeń: autorytet wykładowcy nie zastępuje dowodu. Aparat pojęciowy Huntingtona wywodzi z Konecznego i przekonuje, że rozwijana w Polsce nauka o cywilizacjach wyprzedza dorobek światowy.

Jednostronność polega tu na uznaniu jednego czynnika za rozstrzygający o całości życia społecznego. Kossecki zalicza do ekonomizmu zarówno liberalizm, jak i marksizm, wskazując różnice w ich zdolności wyjaśniania zjawisk. Krytykę ilustruje pomocą monarchii francuskiej dla amerykańskich powstańców oraz analizami Kurowskiego dotyczącymi gospodarczego kosztu rewolucji. Historię generała Ignatiewa wykorzystuje do pokazania, że interes państwa może przeważać nad pochodzeniem społecznym i deklarowaną ideologią. Podobnie odrzuca utożsamianie wspólnoty cywilizacyjnej ze wspólnym pochodzeniem biologicznym. Do tych rozważań wprowadza relacja o rozwijaniu badań w Lidze Narodowo-Demokratycznej i stopniowym wychodzeniu z nimi do jawnego obiegu. Zwieńczeniem jest definicja cywilizacji jako metody ustroju życia zbiorowego oraz zapowiedź badania jej wyróżników.

Ujęcie wywiadowcze uważa za bardziej diagnostyczne od ekonomizmu, choć nadal jednostronne. Zamiast pojęć kapitalizmu i socjalizmu jako gotowych odpowiedzi proponuje badać konkretne państwa, ich interesy i kanały działania. Powrót Lenina i Trockiego do Rosji służy mu do rozróżnienia banku przekazującego pieniądze od podmiotu, który nimi dysponuje. Rozwija interpretację czystek w ZSRR i zbrodni katyńskiej przez rywalizację służb polskich, niemieckich i brytyjskich. Uczestnik kwestionuje podaną skalę represji wobec oficerów; Kossecki precyzuje, że odsetek ofiar rósł wraz ze stopniem wojskowym. Granice wyjaśnienia operacyjnego pokazuje na polityce Stalina: jej kierunek tłumaczy odbudową imperium rosyjskiego i podporządkowaniem mu ruchu komunistycznego, nie wiernością ideologii. Końcowa rozmowa dotyczy archiwów, jawnych źródeł i doświadczeń Ligi Narodowo-Demokratycznej.

Drogę do tej syntezy otwiera krytyka teorii, które wyjaśniają całe życie społeczne przez biologię, ideologię albo gospodarkę. Odrzuca też wyjaśnianie całej historii wyłącznie działaniem Żydów albo masonerii: dobrane przykłady nie są dowodem, a konflikty wewnątrz społeczności żydowskiej przeczą tezie o jej solidarności. Istotę masonerii widzi w zwalczaniu dogmatów; uznaje jej wpływ, lecz odrzuca obraz wszechwładnej siły. Kossecki przechodzi do pytania o normy: na przykładzie kradzieży tłumaczy, jak wymiana jednostkowych ocen może utrwalić społeczną regułę. Cybernetyczne pojęcie reaktywności wiąże normę z odpowiedzią człowieka na bodziec i prowadzi do definicji cywilizacji jako systemu norm obejmującego wszystkie dziedziny życia społeczeństwa. Na zakończenie przytacza za Konecznym zaledwie cztery normy rzeczywiście wspólne wszystkim społecznościom i wnioskuje, że to za mało, by mówić o jednej ogólnoludzkiej cywilizacji.

Pięć kategorii bytu Konecznego stanowi ramę analizy dobra, obowiązków i uprawnień. Podatek, dobrowolna pomoc i ustępowanie miejsca w tramwaju ilustrują podział norm na roszczeniowe i bezroszczeniowe. Drugie kryterium odróżnia normy heteronomiczne, przyjmowane ze względu na autorytet, od autonomicznych. Skrzyżowanie podziałów daje prawo stanowione, prawo naturalne, etykę autorytatywną i etykę autonomiczną. Odbudowę państwa polskiego w 1918 roku Kossecki tłumaczy zasadniczym ciśnieniem normatywnym: dobrowolnymi obowiązkami wobec narodu, niezależnymi od zewnętrznych sankcji. Sterowanie pośrednie ilustruje masońską zasadą poddawania przekonań dyskusji. Za istotę ideologii wolnomularskiej uznaje zwalczanie dogmatów, które rozmywa obiektywne oceny dobra i zła. W końcowym zestawieniu prawo podlega etyce w cywilizacji łacińskiej, a etyka prawu w bizantyjskiej; w chińskiej działają w odrębnych sferach, w arabskiej częściowo się łączą, w żydowskiej i bramińskiej pokrywają, a w turańskiej pozostaje samo prawo.

Po przypomnieniu relacji prawa z etyką rozróżnia normy poznawcze, dotyczące stanu rzeczy, i ideologiczne, wyznaczające pożądany cel. W modelu turańskim za prawdę uchodzi to, co władca każe uznawać. We wczesnym okresie radzieckim Kossecki widzi wpływ cywilizacji żydowskiej, a po rozprawie Stalina z ideowymi komunistami, w większości pochodzenia żydowskiego — nawrót cywilizacji turańskiej. Władca uzależnia się jednak od informatorów; ten mechanizm Kossecki rozwija na przykładach wywiadów i losów polskich oficerów. Krzyżując siedem relacji prawa z etyką z siedmioma relacjami poznania z ideologią, otrzymuje 49 możliwych typów cywilizacji. Ostatnią część poświęca teorii dowodów Andrieja Wyszyńskiego, prokuratora generalnego ZSRR. Przykłady fałszywych przyznań do winy pokazują, że samo zeznanie nie zastępuje sprawdzenia zdarzeń. Kossecki wiąże te praktyki z cywilizacjami, w których liczy się prawda formalna, a obiektywna przestaje mieć znaczenie.

Sztukę ujmuje jako wpływ na emocje i podświadomość, który przygotowuje grunt pod późniejsze decyzje. Za Piętką twierdzi, że przewroty społeczne zaczynają się w sferze estetyki; ilustruje to teatrem Moliera i kontrolą muzyki w dawnych Chinach. Kategorię zdrowia rozszerza na podtrzymywanie i przekazywanie życia oraz walkę o pozycję jednostki i grupy. Wyjaśnia przy tym, dlaczego w badaniu zachowań łączy dynamizm charakteru ze strukturą motywacji. W części gospodarczej zestawia obieg pieniądza z realną produkcją, demografią i dostępnością pracowników. PKB uznaje za miernik zależny od cen i psychologii rynku. Obniżanie płac i cięcie zatrudnienia uważa za skuteczne tylko doraźnie, a strategicznie szkodliwe, ponieważ spowalniają obieg pieniądza. Całość zamyka porównanie hierarchii kategorii bytu i przykładów doboru ludzi do zadań.

Spadek szybkości obiegu pieniądza odczytuje jako systematyczne hamowanie polskiej gospodarki. Odróżnia błędną informację od metody wytwarzającej błędne informacje. Kościelny zakaz lichwy dotyczył chrześcijan; powstałą niszę zajęli według Kosseckiego Żydzi, którym normy religijne nakazywały pożyczać pod zastaw. Opowieści o żydowskich bankierach kierujących współczesnymi bankami uznaje za pseudoinformację: decydują biurokraci bankowi, nie formalni właściciele. W modelu żydowskim etyka i prawo są jednym. W modelu turańskim gospodarka opiera się na wojnie i przejmowaniu zasobów, w bizantyjskim podlega biurokracji, w łacińskim służy obowiązkom etycznym, a dobrobyt jest produktem ubocznym. W końcowej części Kossecki stawia tezę o powstawaniu na Zachodzie nowej cywilizacji o cechach sakralnych, w której rolę religii przejmuje ideologia.

Punktem wyjścia są zmienne społecznie poglądy na zdrowie, leczenie i higienę oraz ich związki z etyką, nauką i gospodarką. Rozmowa o kulturze jako sposobie przetwarzania informacji prowadzi do pytania o swobodę człowieka w wyznaczaniu własnych celów. Kossecki proponuje tu uzupełnienie teorii Mazura o swobodny potencjał refleksyjny. Podwyżki cen mięsa w PRL przedstawia jako bodziec witalny, a nie wyłącznie ekonomiczny, i z tym wiąże wybuchy protestów. Za Konecznym wskazuje cywilizacje bramińską i żydowską jako sakralne. W żydowskiej normy religijne obejmują także pożyczanie, dietę, obmycia rytualne i obrzezanie; dlatego odrzuca pojęcie cywilizacji judeochrześcijańskiej. Podkreśla, że Kościół katolicki powstrzymał się od utworzenia cywilizacji sakralnej. Kończy omówieniem monogamii, niezależności Kościoła, znoszenia niewolnictwa oraz zastępowania zemsty rodowej sądownictwem publicznym jako postulatów współtworzących cywilizację łacińską.

Dążenie do pełnego równouprawnienia kobiet uznaje za kierunek rozwoju cywilizacji łacińskiej, jak dotąd tylko jej; część postulatów feministycznych podcina według niego monogamię, z której ruch wyrósł. Historyzm oznacza korzystanie z doświadczeń przeszłości w obecnych i przyszłych decyzjach. Długie przykłady z historii Polski służą mu do zestawienia walki zbrojnej z działalnością informacyjną, w tym Pomarańczowej Alternatywy. Cywilizacje chińska, turańska i współczesna arabska traktują według Kosseckiego naukę utylitarnie; w turańskiej pełna informacja przysługuje władcy i jego mandatariuszom. Cywilizacji żydowskiej przypisuje kult uczoności i raczej idealistyczne niż realistyczne podejście do poznania; w rozmowie o świadomości narodowej pada uwaga, że Żydzi mają historyzm, ale nie mają obiektywności prawdy. Polemizuje z poglądem, że wrogość wobec Żydów należała do kanonu endecji: bojkot z 1912 roku Dmowski ogłosił według Kosseckiego z przyczyn geopolitycznych, uznając Żydów za kanał wpływów państw centralnych przeciw Rosji.

Rozróżnia dwa zagrożenia: wykorzystywanie urzędu do własnych celów i ingerowanie państwa w życie prywatne. Przykłady wywłaszczenia oraz powoływania się na immunitet pokazują obie strony tego problemu. Prawo prywatne przedstawia przez rodzinę, majątek i dziedziczenie, a publiczne przez ustrój i stosunki państwa z obywatelami. Monizm prawny wyjaśnia przez rozciągnięcie prywatnych uprawnień władcy na całe życie społeczne. Porównuje źródła prawa: wolę panującego, religię, biurokrację i wolę społeczeństwa. Według Kosseckiego liberum veto działało dobrze do unii lubelskiej, a po połączeniu społeczności o różnych strukturach motywacji sejmy zaczęli zrywać posłowie z Kresów. Temat poprzedzają prognozy z 2014 roku: według Kosseckiego konflikt na Ukrainie przekreślił możliwy sojusz Zachodu z Rosją przeciw Chinom; w skali taktyczno-operacyjnej wygrywać będzie Rosja, a strategicznej — Chiny.

Punktem wyjścia jest świadomość narodowa jako szósty wyróżnik cywilizacyjny, którego Koneczny nie wyodrębnił w tej roli. Aby wyjaśnić jego znaczenie, Kossecki ustala definicję narodu wobec nieporządku w używaniu tego słowa. Korzystając z pojęć Petrażyckiego, Piętki i Konecznego, przechodzi od rodziny i rodu do związków łączących ludzi różnego pochodzenia. Państwo wiąże z porządkiem prawnym i przymusem, naród — z całością kultury oraz etyką. Rozróżnienie ilustruje Polakami pod zaborami: brak własnego państwa nie usuwał dobrowolnie podejmowanych zobowiązań wobec narodu. Przykład wielojęzycznej Szwajcarii pokazuje ograniczenia definicji językowej. W części historycznej Kossecki łączy kształtowanie polskiej świadomości narodowej ze scalaniem ziem, rozwojem nauki i unią z Litwą. Na zakończenie otwiera temat rozszerzania tej świadomości poza stan szlachecki.

Rozróżnia rozpoznanie odrębności narodowej i upowszechnienie tej świadomości poza elitą. Przeciwdziałanie ruchom rozpatruje na trzech płaszczyznach: ideologicznej, strategicznej i taktyczno-operacyjnej. Pierwsza zmienia cele przez anarchizm, terroryzm, reformizm lub szowinizm; druga przeciwstawia interesy narodowe klasowym; trzecia wykorzystuje prowokacje. Wspomnienia prefekta finansującego pismo anarchistów pokazują kontrolowanie środowiska i kompromitowanie przeciwnika. Sukces haseł antyżydowskich w Niemczech Kossecki tłumaczy elitarnym składem tamtejszej społeczności żydowskiej, a ich słabość w Polsce — pełnym przekrojem społecznym polskich Żydów. Prostuje powiedzenie o odejściu Piłsudskiego od socjalizmu dopiero po odzyskaniu niepodległości: datuje je na założenie Związku Walki Czynnej, wskazując zarazem późniejsze uznanie Piłsudskiego dla Marksa. Uczestnik zarzuca Marksowi lekceważenie słabszych narodów; Kossecki odsyła do źródeł. Hitleryzmowi przypisuje funkcję prowokacyjną wśród ruchów narodowych, a stalinizmowi — wśród klasowych.

Umieszcza ją na kolektywistycznym biegunie typologii, przeciwległym cywilizacjom personalistycznym. Imperium mongolskie pokazuje związek szybkiej komunikacji, struktury wojska i gromadzenia informacji. Kupcy prowadzący rozpoznanie, wywoływanie paniki oraz pozorowany odwrót ilustrują wykorzystanie wiedzy i wojny psychologicznej. Bezwzględne posłuszeństwo polityczne współistnieje tu z tolerancją religijną: poddani mają płacić daniny i służyć wojskowo. Kossecki wskazuje słabość sukcesji oraz rozpad imperium po ustaniu podbojów. Analizując Rosję, hitlerowskie Niemcy i Stany Zjednoczone z perspektywy 2014 roku, stwierdza, że długotrwała wojna nieuchronnie prowadzi do turanizacji także państw łacińskich. W Stanach Zjednoczonych proces obejmuje wojsko, policję, więziennictwo i inwigilację. W okresach kryzysu i wojny cywilizacja turańska odradza się w Rosji. Praktyczny wniosek kieruje do amerykańskich rządzących: powinni uczyć się nauki porównawczej o cywilizacjach.

Za istotę tej cywilizacji uznaje wspólną formację i odrzuca wyjaśnienie przez tajny ośrodek kierowniczy. Ligę Narodowo-Demokratyczną przedstawia jako organizację uczącą się od Żydów „organizacji bez organizacji”. Obok religijnego i narodowego znaczenia słowa „Żyd” przywołuje definicję Konecznego, niezależną od wyznania i pochodzenia, oraz własną: Żyd cybernetyczny uznaje prymat norm ideologicznych nad poznawczymi. Handel i bankowość są według Kosseckiego narzędziem, nie istotą tej cywilizacji. Udział Żydów w ruchach rewolucyjnych wyjaśnia prześladowaniami carskimi, odrzucając tezę, że popychała ich do komunizmu sama cywilizacja żydowska. Powojenną walkę o władzę Kossecki opisuje jako rywalizację komunistów pochodzenia żydowskiego i nieżydowskiego; w latach 1947–1948 aparat zdominowała grupa Jakuba Bermana. Usuwanie treści z polskiej nauki przypisuje prymatowi ideologii u ludzi Bermana; odrzuca wyjaśnienie agenturalne i podważa argument o spisku żydowskim oparty na przypisaniu Jakubowi wypowiedzi Adolfa Bermana.

Przytoczoną z prasy wypowiedź rabina Owadii Josefa, że nie-Żydzi rodzą się, by służyć Żydom, tłumaczy jako archaizm epoki niewolniczej, który według niego trafił do starszej części Talmudu pod wpływem Wed; dodaje, że współcześni Żydzi takie teksty potępiają. Przypomina głosowanie warszawskich Żydów na narodowych demokratów do Dumy; konflikt endecji z ludnością żydowską wywodzi z bojkotu handlu żydowskiego ogłoszonego przez Dmowskiego w 1912 roku. Twierdzi, że syjoniści przejęli mesjanizm zbiorowy od Mickiewicza, wzorowali działalność niepodległościową na obozie Piłsudskiego, a ich kadry bojowe szkolił polski wywiad i policja. Referuje ustalenia Sanda, poznane przez wywiad, oraz Graczowej o chazarskim pochodzeniu Aszkenazyjczyków. Łączy je z rozmieszczeniem ludności żydowskiej na wschodzie dawnej Rzeczypospolitej i wyjaśnia genezę jidysz kontaktami z niemieckojęzycznymi miastami w Polsce. Upadek zachodniego cesarstwa Kossecki wiąże za Majdańskim z depopulacją mimo polityki dającej kobietom pełnię praw cywilnych po czwartym dziecku; Europie bez odwrócenia trendów demograficznych wróży kolonizację przez ludy innych cywilizacji.

Boskie uzasadnienie władzy cesarskiej łączyło państwo z Kościołem i wykluczało legalną opozycję. Aparat urzędniczy utrzymywał jedność imperium, lecz zamykał dostęp do stanowisk i opierał się reformom. Państwową kontrolę cechów, ustalanie cen i ograniczenia handlu zagranicznego Kossecki przedstawia jako prototyp gospodarki planowej. W szkolnictwie wskazuje przewagę formalnych uprawnień nad samodzielnym poznaniem. Pozorny remont murów Konstantynopola pokazuje skutek kontroli samych sprawozdań; przeciwieństwem są osobiste inspekcje Składkowskiego w przedwojennej Polsce. Polskę i Unię Europejską w 2014 roku zalicza do współczesnych odmian cywilizacji bizantyjskiej. W zakończeniu krakowska szkoła naukowa i unie z Litwą ilustrują rozszerzanie wpływów Polski przez atrakcyjność kultury. Rektor Wszechnicy Paweł Włodkowic przeciwstawia się w Konstancji krzyżackiemu nawracaniu mieczem: tolerancja wynika u niego z nakazu etycznego i obejmuje ochronę przed nawracaniem przemocą.

Liberum veto przedstawia jako gwarancję, że prawo nie złamie sumienia choćby jednego posła. Jego nadużywanie przez posłów z dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego wyjaśnia słabszymi motywacjami etycznymi na tych ziemiach. Magnackie wojska i polityka pokazują przewagę osobistej władzy nad równością obywateli. Pod zaborami narzucono porządek turański w polityce, ale w życiu prywatnym i gospodarczym funkcjonowała cywilizacja łacińska. W II Rzeczypospolitej Kossecki opisuje turanizację po 1926 roku: skupienie obozu wokół Piłsudskiego i militaryzację administracji. Przypomina poparcie wolnomularzy dla zamachu majowego; za Hassem podaje, że w pierwszym rządzie pomajowym było pięciu, a prawdopodobnie sześciu masonów. Według Kosseckiego po nakazie Piłsudskiego, by jego ludzie wystąpili z lóż, ta sama prasa liberalna i liberalno-wolnomularska, która go wcześniej wychwalała, zaczęła wyzywać go od faszystów. Ten przykład i wspomnienia rodzinne prowadzą do tezy, że przynależność cywilizacyjna wyrażona w metodach działania jest niezależna od ideologii i religii.

Okres stalinowski Kossecki opisuje jako połączenie cywilizacji turańskiej w resortach siłowych z elementami cywilizacji żydowskiej, reprezentowanymi przez ideowych komunistów z grupy Jakuba Bermana; Stalina przedstawia jako władcę turańskiego, który wymordował ideową kadrę starych bolszewików. Własną rehabilitację z 1992 roku nazywa bizantyjską, ponieważ oparto ją na tych samych dekretach Bieruta co skazanie. Za jedyne łacińskie rozwiązanie uznaje unieważnienie z mocy prawa wszystkich wyroków wydanych na podstawie małego kodeksu karnego. Twierdzi, że zbrojne podziemie wzmacniało w walce o władzę przybyłą z Moskwy grupę Jakuba Bermana przeciw krajowcom Gomułki, dlatego likwidowano ludzi próbujących zakończyć opór. Postuluje nauczanie teorii dowodów i pomniejszanie funduszu podwyżek o koszty błędów orzeczniczych. Stan wojenny przedstawia jako próbę turanizacji przez podporządkowanie administracji wojsku. Przywołując metodę carskiej policji, stawia do sprawdzenia hipotezę, czy wśród najgorliwszych oskarżycieli generała Jaruzelskiego nie ma rzeczywistych agentów wywiadu rosyjskiego.

Monogamiczną rodzinę Kossecki przedstawia jako podstawę równouprawnienia kobiet, a feminizm — jako owoc cywilizacji łacińskiej. Przechodzi następnie do historyzmu, czyli korzystania z przeszłości przy podejmowaniu decyzji, oraz do poznawania prawdy. Rozdzielenie prawa prywatnego i publicznego chroni obywatela przed ingerencją państwa i zabrania wykorzystywania urzędu dla siebie. Kossecki przeciwstawia łacińskie państwo etyki bizantyjskiemu państwu prawa: procesy norymberskie uzasadnia nadrzędnością etyki i prawa naturalnego nad prawem stanowionym. Za „Zeszytami Oświęcimskimi” pokazuje, że plan Himmlera przewidywał upowszechnianie aborcji i antykoncepcji wśród Polaków, Rosjan i Ukraińców. Obok narodu pełnego, opartego na etyce, wyróżnia naród ludowy, w którym może dominować prawo. Przywołuje dobrowolne szerzenie wiary i szkoły niepokalanek uczące historyzmu. Sześć praw wpływu cywilizacji interpretuje przez zgodność metod sterowania z motywacjami ludzi, rozróżniając ekspansję materialną i informacyjną oraz podkreślając znaczenie tworzenia i upowszechniania wiedzy.

Według jego obliczeń za 2014 rok Chiny wyprzedziły Stany Zjednoczone w udziale w sterowaniu międzynarodowym, co prognozował w „Metacybernetyce” z 2005 roku. Konfucjańska formacja urzędników i egzaminy utrwalały wspólne normy, lecz ograniczały zmiany. Opisując Chiny sprzed 1912 roku, Kossecki wskazuje rozłączność etyki życia rodzinnego i prawa państwowego; rozbijanie struktur rodowych uznaje za niezbędny krok do unowocześnienia Chin. Politykę ograniczania urodzeń przedstawia jako ingerencję w dawny podział sfer życia, łącząc ją z sytuacją pracowników bez rejestracji. W odpowiedziach na pytania omawia dynamizację systemu, przyswajanie obcych ideologii i pismo jako barierę dla zewnętrznych wpływów. Wzywa młodych do współpracy polsko-chińskiej i krytykuje opisywanie Chin wyłącznie zachodnimi kategoriami. Końcowy postulat szkolenia dotyczy kadr politycznych i policyjnych; błędy polskiej polityki wiąże z niedokształceniem.