Jaka Polska w „wieku Azji”? (2024)

W wystąpieniu z 2024 roku zaczyna od wskaźnika dzietności i wyjaśnia, dlaczego spadek urodzeń dopiero po latach przekłada się na zmniejszenie ludności. Porównuje Polskę z Japonią, Koreą Południową, Tajwanem, Chinami i Indiami, zwracając uwagę zarówno na liczebność, jak i strukturę wieku. Puste domy w Japonii i malejąca liczba potencjalnych żołnierzy na Tajwanie pokazują konkretne skutki tych zmian. Nowakowski podkreśla, że także liczne dziś Indie wchodzą w proces starzenia, a wzrost gospodarczy obniża dzietność. Możliwości poprawy upatruje w tym, że Polki według badań CBOS i europejskiego badania wartości chcą mieć dzieci, a ich nie mają; podważa doniesienia, że większość Polek dzieci nie chce. W dyskusji proponuje zmianę kulturowego obrazu rodziny i rozważa wsparcie rodziców, polemizując z przekonaniem, że robotyzacja rozwiąże wszystkie problemy demograficzne.

Rozumowanie zaczyna od rozróżnienia przyczyn, które doprowadziły do obecnej sytuacji, i celów pozwalających ją zmienić. Model systemu autonomicznego Mazura przedstawia jako wzorzec do rozpoznawania braków w człowieku, rodzinie czy narodzie. Przekłada go na demografię: samo nazwanie problemu nie wystarczy, trzeba połączyć cel z dobrowolnym działaniem i warunkami wychowania dzieci. Osobistym przykładem jest praca w klubie piłkarskim, gdzie relacje między zawodnikami pozwalają osiągnąć wspólny wynik. Dudek przenosi tę myśl na współpracę cywilizacji, których odmienne sposoby organizacji mogą odpowiadać na różne zagrożenia. W dyskusji odrzuca nieuchronność niewoli, wraca do precyzyjnego definiowania pojęć i porównuje koordynację zbiorową w Chinach z indywidualnym doborem metod.

Punktem wyjścia są porównania udziałów państw i regionów w gospodarce światowej. Dylewski rozróżnia PKB nominalny i wielkość gospodarki według siły nabywczej; przykład Japonii służy mu do oddzielenia dobrobytu mieszkańców od pozycji kraju wobec konkurentów. Zestawia rozwój chińskiej produkcji, eksportu i banków z przewagą amerykańskich giełd oraz dolara w międzynarodowych finansach. Sam wzrost produkcji nie wystarcza więc w jego rozumowaniu do przejęcia przywództwa. Dylewski wiąże trwałość obecnego układu ze zdolnością Stanów Zjednoczonych do obsługi rosnącego zadłużenia i zaufaniem do ich pieniądza. Pytany o wniosek dla Polski, proponuje poszerzenie współpracy gospodarczej o Chiny, by stworzyć wybór obok dominujących powiązań z Zachodem.

Podstawą przedstawionego modelu jest współpraca władz, naukowców i przedsiębiorstw: rozpoznanie problemu, lokalny pilotaż, korekty i dopiero potem wdrożenie w całym kraju. Autor łączy rozwój automatyzacji z odpowiedzią na starzenie się społeczeństwa, a inwestycje w energetykę, badania i kadry — z budową długotrwałej konkurencyjności. Przykład emerytów otrzymujących podwyżkę świadczenia za opiekę nad starszymi sąsiadami pokazuje, jak redystrybucja może wspierać aktywność społeczną. Państwo 3.0 oznacza w tym ujęciu nowe obowiązki wobec ludzi, których pracy nie będzie już potrzebowała gospodarka. Ślazyk ostrzega, że brak namysłu nad tymi zmianami w Polsce i Europie grozi powtórzeniem społecznych wstrząsów z XIX wieku. Przenoszenie chińskich rozwiązań ograniczają przy tym różnice kulturowe. W odpowiedziach na pytania wiąże trwałość władzy z dobrobytem i potrzebą stabilności, omawia gospodarcze zastosowanie systemu zaufania społecznego oraz trudności zwalczania korupcji.

Wraca do prognoz sprzed siedmiu lat i wyjaśnia metodę Kosseckiego: skumulowana produkcja żelaza i stali służy porównywaniu potencjału państw, a dwukrotna przewaga wyznacza możliwość narzucania im woli. Wojnę na Ukrainie w 2014 roku odczytuje jako konflikt zastępczy towarzyszący zrównaniu udziałów Chin i USA. Na 2025 rok przewiduje dwukrotną przewagę Chin nad USA i wiąże ją z dedolaryzacją. BRICS przedstawia jako platformę współpracy i rozliczeń w walutach narodowych. Polsce przypisuje na najbliższe lata ryzyko secesji ziem zachodnich i północnych; napływ ludności od 2022 roku uznaje za przemianę państwa jednonarodowego w wielonarodowe. Widzi wybór między współpracą z azjatyckim centrum a pozostaniem na peryferiach. W dyskusji twierdzi, że dla Niemiec czynnik ukraiński jest przede wszystkim narzędziem walki z Polską, jak w obu wojnach światowych; odpowiada też na pytania o wskaźniki i przyszłość USA.

Hagmajer szczególne znaczenie przypisuje stanowisku Chin w 1956 roku i pomocy Polsce w okresie zachodniego embarga. Późniejszy zwrot ku Zachodowi przedstawia jako utratę zdolności prowadzenia polityki we własnym interesie. Tę tezę rozwija na przykładach FSO, połączeń transportowych i chińskich inwestycji, których niepowodzenia wiąże z naciskami zewnętrznymi. Przez całą opowieść prowadzi rozróżnienie systemu autonomicznego i samosterownego oraz porównanie potencjałów obu państw w modelu cybernetycznym. Hagmajer wskazuje warunki współpracy: obok inwestycji potrzebne są kształcenie kadr, poprawa wydajności gospodarki i rozwój demograficzny. Na zakończenie szuka także wspólnych podstaw etycznych w konfucjanizmie i dystrybucjonizmie.

W wystąpieniu z 2024 roku wychodzi od związku zużycia energii z uprzemysłowieniem i dobrobytem. Chińską strategię opisuje jako równoczesne wykorzystywanie węgla, zabezpieczanie importu oraz rozwijanie atomu i nowych technologii. Kluczowy mechanizm pokazuje na panelach słonecznych i samochodach elektrycznych: od montażu cudzych produktów do własnych kompetencji, opanowania łańcucha wartości i ekspansji eksportowej. Podkreśla połączenie koncentracji środków z konkurencją między firmami oraz rolę oszczędności finansujących inwestycje. Na tym tle pyta, co Polska traci, rezygnując z własnych zasobów, i dlaczego nie może po prostu skopiować modelu chińskiego. W odpowiedziach rozróżnia rolę węgla i atomu, omawia stabilność dostaw oraz kwestionuje ekonomiczne perspektywy wodoru.

Pyta, jak wychować pokolenie zdolne samodzielnie decydować i budować kulturę narodową. Nawyki oceniania, zawstydzania i porównywania wywodzi z pedagogiki pruskiej, opartej na rozkazie, i wprowadzonej po wojnie pedagogiki rosyjskiej, opartej na strachu i wstydzie. Za kontrast służą mu chińskie przedszkola łączące ruch z grami logicznymi. Kluczową rolę przypisuje dialogowi wewnętrznemu: dziecko ma rozpoznawać własne działanie i jego skutki. Przedstawia model ośmiu obszarów pracy z uczestnikiem sportu, stosowany w programie, który reprezentuje, obejmujący między innymi poznanie, koordynację, kreatywność i samodzielność. Krytykuje prowadzenie dziewcząt według programów pisanych dla chłopców. Broni mocowania się chłopców z ojcem i rówieśnikami; wzajemne mocowanie chłopców przedstawia jako sposób okazywania szacunku. Na przykładzie wyścigów rzędów pokazuje, że jedno zadanie może uruchamiać planowanie, napięcie przed startem i satysfakcję z własnego postępu.