Polska Szkoła Cybernetyki

Cybernetykę przedstawia jako wspólny język badania maszyn, organizmów i społeczeństw. Przewidywanie toru samolotu ilustruje potrzebę współpracy specjalistów różnych dziedzin. Przy przejściu do człowieka wprowadza wzorzec systemu autonomicznego: zdolnego do samosterowania i obrony tej zdolności. W wykładzie z 2014 roku twierdzi, że Rosjanie odnieśli na Krymie sukces dzięki wojnie informacyjnej bez ofiar; we współczesnych konfliktach przypisuje jej znaczenie rozstrzygające, a walce energetycznej — pomocnicze. Oddziela informację od ilości energomaterii: gazeta może nieść treść cenną albo bezwartościową. Przemiany ustrojowe i programy stypendialne interpretuje jako sterowanie pośrednie. Tożsamość człowieka wiąże z programem genetycznym, a jego życie ujmuje od powstania nowego genomu do śmierci biologicznej. Odpowiadając słuchaczom, wskazuje, że służby stają się państwem w państwie, gdy rządzący nie potrafią wyznaczać im celów i kontrolować wykonania albo się ich boją.

Do tego rozróżnienia prowadzi przez kolejne rodzaje systemów cybernetycznych. Odróżnia system zorganizowany od cybernetycznego: zbiór uzbrojonych ludzi staje się wojskiem dzięki łączności, wspólnemu celowi i zdolności wykonywania rozkazów. Reakcję człowieka opisuje jako wynik zarówno bodźca, jak i reaktywności, kwestionując wyjaśnienia oparte wyłącznie na wychowaniu albo cechach jednostki. Na przykładzie walizki i samochodu pokazuje, jak własny tor energetyczny zmniejsza zakres czynności organizatora. Ten sam schemat stosuje do zależności kolonialnej: metropolia przekazuje polecenia przez miejscowy aparat i wpływa na gospodarkę eksportem kapitału. W przewadze informacyjnej widzi podstawę zależności, a w jej przełamaniu drogę do niepodległości. Wykład poprzedza rozmowa Grzegorza Modlibowskiego z Grzegorzem Dorobkiem o zastosowaniu cybernetyki w filozofii.

Korelator gromadzi i przetwarza informacje, ale dopiero własny homeostat ma chronić interes całego systemu. Przejście od kolonializmu do neokolonializmu pokazuje na przykładzie brytyjskim: eksport kapitału, studia elit w metropolii i wciąganie ich do lóż wolnomularskich. Loże traktuje jako narzędzie sterowania pośredniego przez wychowanie elit, odrzucając obraz sztabu sterującego wszystkim. Początek odbudowy polskiego korelatora wiąże z kształceniem elity żeńskiej przez siostry niepokalanki; szkolnictwo w Galicji oraz kadry Dmowskiego i Piłsudskiego służą odzyskaniu niepodległości. Pytany o stanowisko księdza Isakowicza-Zaleskiego wobec Ukrainy, na podstawie przytoczonych mu haseł zalicza je do analiz taktyczno-operacyjnych i przeciwstawia im perspektywę strategiczną. Na koniec opowiada, że za Gomułki skazano go między innymi za rozpowszechnianie z „Zeszytów Oświęcimskich” planu Himmlera ograniczania urodzeń wśród Polaków i innych Słowian; za Gierka opublikował ten materiał w „Cybernetyce kultury”.

Własny homeostat potrzebuje programu, czyli obrazu celu i metody. Kossecki wyjaśnia, dlaczego dodatni przyrost naturalny może współistnieć z brakiem zastępowalności pokoleń. Porównuje trzy, jak je nazywa, holokausty XX wieku — Ormian, Polaków (powołując się na rozkaz Jeżowa) i Żydów — z ograniczaniem urodzeń: pierwsze nie muszą niszczyć struktury wieku ocalałych, drugie podcina podstawę piramidy demograficznej i jest według niego na dłuższą metę groźniejsze. Wiąże tę drugą metodę z planem Himmlera. Zestawia prognozy Kazimierza Dzienia z późniejszymi rocznikami; horyzont prognoz uznaje za miarę suwerenności. W rozmowie z 2014 roku przypisuje Białorusi większą autonomię niż Polsce, a konflikt na Ukrainie przedstawia jako walkę USA i ich sojuszników z Rosją wspartą przez Chiny. Pytany, jak odróżnić agenta rosyjskiego od Żyda z Rosji będącego agentem, odpowiada, że pochodzenie etniczne nie ma znaczenia. Przy imigracji za kluczową uznaje atrakcyjność polskiej kultury dla przybyszów.

Punktem wyjścia są prognozy demograficzne z 1971 roku, pozwalające porównywać skutki różnych działań. Na dokumentach bankowych z początku lat dziewięćdziesiątych pokazuje, że niższą podaż pieniądza uzyskano, zmieniając założoną szybkość obiegu. Z danych z lat 1990–2012 wylicza niemal dwukrotny spadek tej szybkości oraz spadek produkcji podstawowych dóbr. Według Kosseckiego oznacza to sterowanie Polską wbrew jej interesowi jako systemu autonomicznego. Druga część dotyczy drogi od polecenia do wykonania i informacji zwrotnej. Decyzja może utknąć na dowolnym etapie, jeśli zawiedzie przekaz, umiejętności lub motywacja. Kossecki wyprowadza stąd praktyczny wniosek: program działania oraz przygotowanie ludzi muszą poprzedzać objęcie kierownictwa, a sprawność instytucji wymaga szkolenia i rozliczania z wykonanych zadań.

Odpowiadając na pytania słuchaczy, wraca do zależności między demografią, zatrudnieniem i obiegiem pieniądza. Porównanie audycji radiowych o handlu Polski ze Związkiem Radzieckim pokazuje, jak jednostronny dobór komunikatów zmienia obraz tej samej wymiany. Gospodarkę informacyjną wiąże z tworzeniem wiedzy i kształceniem kadr, a nie z samym zakupem komputerów. Analizuje rolę archiwów oraz związek własności z cywilizacją. Przywołuje relację Gołębiewskiego o współdziałaniu oddziałów WiN z UPA, w tym wspólnym ataku na Hrubieszów. Twierdzi, że Ukraińcy powinni obrać za patrona Petlurę, twórcę państwa uznanego przez Polskę, a nie Banderę, którego działalność i walka UPA zakończyły się klęską. Do pytań o politykę wraca z postulatem badania skutków, kompetencji i organizacji, zamiast poprzestawania na nazwiskach przywódców.

Zaczyna od ewangelicznych opowieści o narodzeniu Jezusa i przybyciu mędrców. Rozróżnia historyczną oraz poetycką warstwę tradycji, po czym stawia pytanie o jej społeczną funkcję. Dowodzi, że człowiek jest z natury gatunkiem kooperacyjnym, a rozwój rolnictwa wiąże z powstaniem nadwyżek, hierarchii i podboju, sprzecznych z tą naturą. Na tym tle przedstawia biblijne nakazy oraz nauczanie Jezusa jako drogę powrotu do wzajemności. Miłość oznacza tu ćwiczoną postawę pomocy, a przebaczenie pozwala przerwać odwet. Porównanie świątecznych symboli prowadzi do wyboru między bezinteresownym darem a gromadzeniem dóbr. Na koniec przypomina wolność wyboru tradycji i rolę kolęd w podtrzymywaniu nadziei w czasach upadku państwa.

Rozróżnia energię służącą przetwarzaniu informacji od energii wykonawczej, a następnie przechodzi od fizycznego pojęcia mocy do warunków istnienia organizmu i społeczeństwa. Kolejne definicje pozwalają oddzielić wydatki niezbędne do życia od zasobów dostępnych do samodzielnego działania. Ważnym elementem rachunku jest czas: przedłużanie decyzji lub zdobywania środków utrzymania ogranicza możliwości systemu. Kossecki stosuje ten model do analizy zależności społecznych. Pokazuje różnicę między czynnościami, których człowiek musi dokonać sam, a pracą wykonywaną za niego przez ludzi lub urządzenia. Walkę między klasami i państwami opisuje jako zmniejszanie mocy swobodnej przeciwnika i zwiększanie własnej, ilustrując to różnymi ustrojami. Przykład kolejek w PRL lat pięćdziesiątych łączy abstrakcyjny bilans mocy z codziennym doświadczeniem.

Najpierw odtwarza energetyczne podstawy teorii: wzrost ilości tworzywa może przez pewien czas kompensować spadek jego jakości, ale zwiększa też koszty utrzymania. Na wykresach porównuje rozwój z rozbudową powstrzymywaną i niepowstrzymywaną. Ten drugi przypadek stosuje do interpretacji ekspansji imperiów, szerzej omawiając wojnę algierską. Następnie wraca do człowieka i trzech klas dynamizmu: egzodynamizmu, statyzmu oraz endodynamizmu. Łączy je odpowiednio z wydatkowaniem nadwyżek, utrzymywaniem stałych reguł i zdobywaniem wpływu na otoczenie. Kossecki wiąże egzodynamizm z dzieciństwem, statyzm z dojrzałością, a endodynamizm ze starością. Przykłady małżeństw i zakładów pracy pokazują możliwe zgodności i konflikty. Kossecki podkreśla przy tym potrzebę uwzględniania pozostałych parametrów charakteru, zanim pojedynczą zależność zastosuje się do oceny konkretnej relacji.

Odróżnia średni dynamizm członków grupy od energetycznych właściwości organizacji. Pytany o ludzi pochodzenia żydowskiego w polskich ambasadach, wskazuje potrzebę reprezentatywnych badań i definicji Żyda. W promowaniu kultury żydowskiej i zwalczaniu antysemityzmu przez biurokrację widzi zabieg służący karierze; przewiduje, że przy rozliczeniach biurokraci zrzucą winę na Żydów, szkodząc im najbardziej. Polemizuje z tezą Konecznego, że socjalizm jest kulturą cywilizacji żydowskiej: jego genezę umieszcza w środowisku niemieckim, a kres wpływów cywilizacji żydowskiej w ZSRR wiąże z czystkami lat trzydziestych. Omawia projekt Judeopolonii z 1914 roku: powołując się na źródła niemieckie, mówi o propozycji przywódców syjonistycznych utworzenia na ziemiach odebranych Rosji państwa wasalnego wobec mocarstw centralnych, z Żydami i Polakami jako wiodącymi narodowościami. Samodzielność Polski uzależnia od kadr i własnej analityki, a autonomię jednostki wiąże z niezależnością intelektualną.

Za Mazurem tolerancją nazywa zakres bodźców przyjmowanych bez dodatkowych zabiegów, a podatnością — zakres wymagający wzmocnienia lub dłuższego oddziaływania. Pokazuje pole charakteru i zmienne pole osobowości oraz cztery połączenia małej lub dużej tolerancji z małą lub dużą podatnością. Przykłady małżeństw i zespołów pracowniczych odróżniają łatwość współżycia od ulegania presji. Kossecki podkreśla, że sterowanie ludźmi jest możliwe tylko w granicach pola podatności, a ich przekroczenie grozi zmianą postaw wyborców albo buntem; tak tłumaczy sukces Solidarności. W pytaniach rozwija diagnozę charakteru i dostosowanie testów do środowiska. Proponuje, by urzędnicy wskazywali zbędne przepisy, postuluje zniesienie państwowych uprawnień związanych ze stopniami i tytułami naukowymi oraz cywilną kontrolę nad informacjami zbieranymi przez policję.

Wychodzi od bilansu mocy systemu autonomicznego i kosztów przenoszenia pracy na innych. Przejście od systemu do procesu polega na uwzględnieniu kolejnych stanów obiektu w czasie. Za identyfikator człowieka uznaje program genetyczny, przeciwstawiając go umownym kryteriom początku życia i człowieczeństwa. Skutki oparcia definicji człowieka na prawie stanowionym pokazuje na ustawach norymberskich: III Rzesza prawnie zdefiniowała Żyda i stopniowo odbierała tak zakwalifikowanym prawa, aż po prawo do życia. Zastrzegając, że porównuje metodę, a nie treść, zestawia pierwsze ustawy norymberskie z ustawą lustracyjną: w obu prawna kwalifikacja odbiera prawo pełnienia funkcji publicznych. Perspektywę procesową stosuje do ciągłości narodu i odpowiedzialności międzypokoleniowej, postulując wspieranie rodziców wychowujących przyszłych pracowników. Druga część wyjaśnia przepływ informacji od receptora przez korelator do efektora i rolę homeostatu w powstawaniu reakcji. Kossecki uzupełnia wzorzec Mazura o swobodny potencjał refleksyjny, pozwalający działać nawet wbrew energomaterialnym interesom systemu; w nim widzi wyróżnik człowieczeństwa.

Dyskusję otwiera spór o trwałość wolnego rynku. Wykładowca porównuje ten ideał z uproszczonym wzorcem używanym w mechanice i proponuje badać, czy konkretne rozwiązania przybliżają gospodarkę do niego, czy ją oddalają. Pytanie o czas trwania systemu prowadzi do progu decyzyjnego i opóźnienia reakcji zbiorowych. Dalej Kossecki rozważa autonomię państw, politykę historyczną i przyswajanie ideologii przez różne cywilizacje. Przy protestach górniczych wskazuje potrzebę dostosowania argumentów do motywacji decydentów. Opowiada także o rozwoju polskiej cybernetyki i własnej pracy naukowej. Końcowa odpowiedź dotyczy kosztów kształcenia: przedsiębiorca korzystający z wiedzy pracownika powinien uwzględniać nakłady, dzięki którym ta wiedza powstała.

Punktem wyjścia jest mechanizm uczenia się: przepływ mocy w korelatorze pozostawia ślady, dzięki którym bodźce zostają skojarzone. Autor odróżnia bezpośrednie wywoływanie reakcji od wcześniejszego kształtowania norm. Przykład prawa pokazuje znaczenie stałości przepisów, a nauczania i reklamy — znieczulenie na powtarzany bodziec oraz skuteczność powrotu po przerwie. Za Mazurem wiąże inteligencję z liczbą elementów korelacyjnych, pojętność z rejestracyjnością, a talent z preferencją dla określonych skojarzeń. Omawia osiem mazurowskich typów intelektu i odpowiadające im zadania, zmieniając nazwy dwóch skrajnych typów. Przekonuje, że wymaganie jednakowego tempa i zakresu pracy marnuje ludzkie możliwości. W odpowiedziach na pytania wraca do rozpoznawania talentów i granic utajniania informacji.

Cztery podstawowe potrzeby to pobieranie i wydawanie energomaterii oraz informacji. Sterowanie musi być dostosowane do właściwości sterowniczych człowieka. Proponuje też rozróżnienie procesów autonomicznych: swobodnych, maksymalizujących moc swobodną przez cały okres istnienia, i nieswobodnych, nastawionych na korzyść doraźną. Omawiając artykuł Jerzego Urbana „Antysemityzm i owszem”, Kossecki twierdzi, że uczynienie walki z antysemityzmem osią poprawności politycznej utrwala stereotyp władzy broniącej interesów żydowskich. Według niego prowadzi to do uznawania ludzi na wysokich stanowiskach za Żydów i w dłuższym horyzoncie szkodzi rzeczywistym Żydom: w razie kryzysu mogą znów stać się kozłem ofiarnym, obwinianym za zbrodnie obecnego reżimu. Pytany o ludność muzułmańską w Europie, Kossecki wiąże przyszłe konflikty z imigracją, wyższym przyrostem naturalnym muzułmanów i atrakcyjnością islamu dla miejscowych; ilustruje to przykładem Kosowa.

Punktem wyjścia są cztery potrzeby systemu autonomicznego: pobieranie i wydawanie energomaterii oraz informacji. Kossecki zestawia potrzebę ruchu i swobody młodzieży ze stabilnością oczekiwaną przez statyków oraz dążeniem endostatyków do organizowania otoczenia. Na przykładzie szkoły pokazuje konflikt między potrzebami uczniów a programem podporządkowanym nauczycielom. Potrzeby informacyjne rozpatruje osobno według inteligencji, pojętności i talentu: szerokość zainteresowań, szybkość przetwarzania i uzdolnienia kierunkowe wymagają różnych zadań. Dziennikarz prowadzący szybką rozmowę i utalentowany technik skierowany do pracy biurowej ilustrują skutki tego dopasowania. W analizie blokowania potrzeb Kossecki odrzuca hierarchię wartości typów intelektu: każdy nadaje się lepiej do innych czynności. Z sześciu przypadków blokowania potrzeb Kossecki wyprowadza wniosek, że dobór człowieka na stanowisko wymaga rozpoznania jego właściwości.

Przywołuje badania testowe i nabór na kurs dla policjantów, podczas którego sprawdzano zainteresowanie nową wiedzą. Dobór polityka uzależnia od dominujących cech społeczeństwa. Jeśli polityk ma działać w interesie społeczeństwa lub państwa, radzi raczej unikać skrajnych endodynamików, którzy z dużym prawdopodobieństwem będą myśleć tylko o władzy. W rozmowie z 2015 roku twierdzi, że konfliktu na Ukrainie nie da się trwale rozwiązać środkami militarnymi. Wiąże przeciążenie służby zdrowia z hipochondrią podsycaną przez media, ostrzega przed instytucją świadka koronnego bez szkolenia prawników w teorii dowodów i krytykuje zdobywanie wykształcenia dla pozycji społecznej. Dyskusja o demografii łączy warunki materialne z uznaniem pracy rodzicielskiej. Wspominając Bohdana Porębę, Kossecki opisuje powstanie Zjednoczenia Patriotycznego Grunwald, które miało według niego powstrzymać falę kosmopolityzmu. Zarzut antysemityzmu wobec wiecu założycielskiego odpiera rozróżnieniem Żydów i syjonistów.

Zależność reakcji od bodźca i ukształtowanej normy zapisuje językiem rachunku prawdopodobieństwa. Przykład kierowcy przestrzegającego ograniczenia prędkości tylko przy patrolu pokazuje różnicę między znajomością przepisu a jego działaniem. Badania nad upowszechnianiem leków wśród lekarzy Kossecki zestawia z równaniem Mazura opisującym rejestrację informacji. Rozróżnia poznawanie rzeczywistości i podejmowanie działań, które ją zmieniają. Z materiału, energii i struktury społeczeństwa wyprowadza normy witalne, ekonomiczne i konstytutywne; w ostatniej grupie oddziela cele ideologiczne od etycznych i prawnych metod ich realizacji. Dobrowolność etyki i przymus prawa wiąże z przewagą bodźców informacyjnych lub energetycznych. W zakończeniu stwierdza, że stereotypy są zabójcze dla poznania, a niezbędne w wychowaniu, i stawia problem pogodzenia tych funkcji.

Punktem wyjścia rozmowy jest pytanie o tworzenie wzorców naukowych: dobór pojęć i aksjomatów powinien wynikać z tego, co chcemy badać. Kossecki wraca do korekty własnej teorii, w której wcześniej łączył motywacje etyczne z ideologicznymi. Na przykładach polskiej i żydowskiej populacji pokazuje, dlaczego teraz rozdziela te kategorie, a osłabianie norm etycznych wiąże z przechodzeniem ku sterowaniu opartemu na przymusie. Pytania o ćwiczenia prowadzą do postulatu samodzielnego stosowania wiedzy w życiu publicznym. W dalszej rozmowie, prowadzonej w 2015 roku, analizuje rolę elit, mediów i interesów państw. Przykład Finlandii służy mu do przedstawienia polityki stopniowego poszerzania samodzielności, a wybór sojuszy uzależnia od bieżącego porównywania potencjałów. W 2015 roku radzi Polsce wiązać się z państwami zwiększającymi swój potencjał, wskazując Chiny.

Na przykładzie słowa „sekta” wyjaśnia, jak brak definicji pozwala zastąpić opis negatywną etykietą. W polityce omawia stereotypy służące według niego manipulowaniu lewicą i centrum: „faszysta”, „rasista”, „antysemita”, „ksenofob”, oraz prawicą: „agent”, „mason”, „Żyd”. Pokazuje, że słowo „Żyd” może działać jako stereotyp negatywny albo pozytywny. Zestawia też negatywny stereotyp „pedał” z pozytywnym „gej”, a jako pojęcie zaleca „homoseksualista”. Proponuje ustalać znaczenia i żądać dowodów, że osoba lub zdarzenie spełnia przyjęte kryteria. Odróżnia fałszywą informację od nawyku powielania błędów. Postuluje eliminowanie stereotypów z poznania, a pewnym stereotypom w wychowaniu przypisuje rolę konstytuującą. W dyskusji uznaje podział na lewicę i prawicę za przestarzały, a ocenę cywilizacji łacińskiej uzależnia od kryterium. Radzi uczyć dzieci pytania o znaczenia i porównywania niezależnych źródeł.

Kształcenie służy zdobywaniu wiedzy, wychowanie zaś utrwalaniu norm postępowania. Kossecki pokazuje, jak doświadczenie grupy wpływa na odbiór policjanta, informatora czy wiadomości pochodzącej od obcych. Ten sam przekaz może budzić zaufanie albo zostać odrzucony przed sprawdzeniem treści. Omawia trzy wzorce polskiej kultury: rycerza, męczennika i szlachcica. Wzorzec rycerski przedkłada walkę w dobrej sprawie nad skuteczność, co Kossecki wiąże z kultem przegranych powstań. Wzorzec męczennika nagradza cierpienie, szlachecki zaś daje pozycję niezależną od wyników. Zestawia je z angielskim stereotypem biznesmena ocenianego według rezultatów i żydowskim stereotypem uczonego rabina cenionego za znajomość świętych ksiąg, który wiąże z dominacją motywacji ideologicznych w narodzie żydowskim. W rosyjskim stereotypie cara ojca najwyższym prawem jest według Kosseckiego wola cara. Wpisywał się w niego Stalin, a w czasie wykładu w 2015 roku próbuje go wykorzystywać Putin.

Punktem wyjścia jest internet: możliwość zadawania pytań zmienia relację między nadawcą a odbiorcą. Rozmowa dotyczy norm dominujących w cywilizacjach, stosunku urzędników do przedsiębiorców i zależności decentralizacji od etyki społecznej. Niemiecką infiltrację polskiego podziemia Kossecki wiąże z odsunięciem przedwojennych oficerów wywiadu przez obóz Sikorskiego podczas walki z sanacją. Proponuje odczytać wzorzec rycerski jako odwagę publicznego głoszenia prawdy, a awans społeczny powiązać ze zdobywaniem wiedzy. Rozróżnia definicje słowa „Żyd” i omawia stereotypy matki, emigranta oraz przedsiębiorcy. Za wzór edukacji uznaje przedwojenną szkołę powszechną, z unowocześnioną treścią nauczania. Twierdzi, że od około 1948 roku system edukacji raczej nie sprzyja rozwijaniu talentów poznawczych. Przy hipotezach historycznych i ocenach osób wymaga dowodów: samo opublikowanie twierdzenia nie rozstrzyga o jego prawdziwości.

Przeszłych zdarzeń nie można zmienić, można jednak zniekształcić ich obraz i oprzeć na nim późniejsze działanie. Kossecki analizuje relację badacza, badanego obiektu i pośrednika udostępniającego źródła. Porównuje systemy sterowania z przewagą motywacji poznawczych, ideologicznych i etycznych. W dwóch ostatnich prawdę zastępuje stereotyp zgodności z doktryną lub normą moralną. Według Kosseckiego system ideologiczny odradza się jako poprawność polityczna w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej. Przywołuje „Krzywą dzwonową” Murraya i Herrnsteina: wykazane w niej statystycznie istotne różnice IQ między rasami podważają według niego dogmat, że rasy się pod tym względem nie różnią. Sam uznaje IQ za pseudoinformację. W odpowiedziach na pytania omawia pieniądz jako informację, poprawki do własnych definicji oraz różnicę między celem działania a dopuszczalną metodą.

Ten system wiąże z cywilizacją bizantyjską. Stanowisko, tytuł i decyzja instytucji nadają przekazowi rangę, a powołane prawnie autorytety rozstrzygają o jego prawdziwości. Na przykładzie lustracji Kossecki oddziela wartość dowodową materiału od jego publicznego wykorzystania. Zestawia wypowiedzi carskich urzędników o ograniczaniu wiedzy z zasadami uznawania dyscyplin i programów studiów. Twierdzi, że szkoła uczy bierności zamiast samodzielności, a studia przygotowują absolwentów do bezrobocia lub pracy poniżej kwalifikacji. Jako drogę zmiany wskazuje naukę metod analizy i ich otwarte upowszechnianie. W dyskusji odróżnia sterowanie od manipulacji oraz rozwija pojęcie nieswobodnego systemu autonomicznego, który dąży do zniewalania innych. Proponuje przywrócenie instytucji sędziego śledczego, a następnie przeszkolenie przyszłych kadr w nowoczesnej teorii dowodów sądowych.

W systemie z przewagą motywacji ekonomicznych wartość przekazu sprawdza się przez rezultaty jego zastosowania. Kossecki omawia konsekwencje tego kryterium dla nauki, uczelni i religii. Kossecki przeciwstawia mu system, w którym awans zależy od posłuszeństwa władzy, a jej nakazy określają, co uchodzi za prawdę. Los genetyka Nikołaja Wawiłowa i przykład radzieckiego wymiaru sprawiedliwości pokazują podporządkowanie nauki i dowodów oczekiwaniom władzy. Kossecki twierdzi, że ta praktyka przetrwała w Polsce zmianę ustroju: przyznanie się do winy nadal może zastępować poszukiwanie dowodów. Postuluje przywrócenie sędziego śledczego i szkolenie w nowoczesnej teorii dowodów. Kończąc wykład w 2015 roku, wskazuje słabość motywacji ekonomicznych i dominację stereotypu szlacheckiego w Polsce. Pesymistyczną prognozę dla Stanów Zjednoczonych wiąże z zastępowaniem wzorca przedsiębiorcy stereotypem biurokraty, wynagradzanego niezależnie od wyników. Dyskusja wraca do doktryny politycznej i różnic cywilizacyjnych.

Kierownictwo przetwarza informacje w polecenia, aparat władzy przekazuje je społeczeństwu, a wiadomości o wykonaniu wracają do ośrodka decyzji. Niesprawność dowolnego ogniwa może zatrzymać ten obieg: bunt wykonawców, opóźnienia czy fałszowanie sprawozdań. Za najgroźniejsze Kossecki uznaje jednak błędne reguły decyzyjne kierownictwa. Model stosuje do polskich instytucji po 1989 roku. Twierdzi, że żadna nowa organizacja nie zastąpiła PZPR w scalaniu i kontrolowaniu administracji. Przytacza wzrost zatrudnienia w administracji państwowej i samorządowej: w 2013 roku było ono około 2,7 razy większe niż w 1990. Wskazuje profesurę, policję i sądy jako przedmiot dalszej analizy. W dyskusji przedstawia alternatywę opartą na wspólnej wiedzy, która pozwala wielu osobom samodzielnie działać bez zależności od jednego kierownictwa.

Porównuje liczebność kadr z liczbą studentów, obciążeniem instytucji i zakresem ich władzy. W części o uczelniach odróżnia sprawne zaliczanie studiów od przygotowania do pracy, a zachowanie profesury wyjaśnia przewagą motywacji witalnych. Przykład testów dla kandydatów na oficerów pokazuje, że wygoda prowadzących zajęcia nie musi oznaczać przydatności absolwentów w zawodzie. W odniesieniu do policji podważa ocenianie skuteczności kar na podstawie krótkotrwałego szoku. Postuluje sędziego śledczego nadzorującego zbieranie dowodów. W podsumowaniu z 2015 roku nazywa biurokrację głównym beneficjentem transformacji i ostrzega, że niespełnienie obietnic nowego prezydenta może doprowadzić do rewolucji w Polsce. Pytania dotyczą talentów, zastosowań cybernetyki i współpracy przez wspólną wiedzę. Kossecki rozdziela też doraźne korzyści instytucji od jej długofalowej pozycji.

Punktem wyjścia jest definicja reaktywności jako stosunku reakcji do bodźca. Z dwóch połączonych oddziaływań Kossecki buduje sprzężenie zwrotne, a następnie wyprowadza cztery twierdzenia Mariana Mazura. Kolejno omawia przyczyny reakcji, wpływ poprzedniego działania, znaczenie iloczynu reaktywności oraz możliwość wzajemnego kompensowania ich zmian. Przykład zakupu zagranicznych technologii pokazuje, jak pierwszy krok ogranicza kolejne wybory. Relacja władzy ze społeczeństwem i przykład wygasającego uczucia ilustrują próby utrzymania dotychczasowego układu przez coraz silniejsze oddziaływanie jednej strony. Kossecki wywodzi z tych twierdzeń, że obietnice poprawy poziomu życia przez podwyżki nie mogą zostać spełnione: wzrost płac zostanie przeniesiony w ceny — nie dlatego, że władza jest zła, lecz dlatego, że tak działają twierdzenia o sprzężeniach zwrotnych. W dyskusji wraca do gospodarczych zależności między państwami, pomiaru obiegu pieniądza oraz homeostazy rozproszonej.

Kontynuując twierdzenia Mariana Mazura, zaczyna od samosprzężenia. Na przykładzie przełożonego i podwładnego pokazuje ograniczenia układu, w którym jedna strona jedynie powtarza otrzymany sygnał. Następnie porządkuje sposoby blokowania sprzężenia: od unikania pierwszego kroku i ukrywania decyzji po ignorowanie skarg oraz zatrzymywanie przekazu w kanałach pośredniczących. Omawiając w 2015 roku pomysł likwidacji gimnazjów, odróżnia zmianę struktury szkoły od zmiany treści nauczania. Druga część wykładu dotyczy bezwymiarowości iloczynu reaktywności. Wymiana towaru na pieniądze pokazuje, dlaczego wspólny model może obejmować oddziaływania mierzone różnymi jednostkami. Kossecki kończy klasyfikacją sześciu rodzajów sprzężeń, rozdzielając znak iloczynu reaktywności od narastania lub zanikania reakcji. Dyskusja wraca do koordynacji państwa, kształcenia kadr i precyzyjnego definiowania informacji.

Punktem wyjścia jest rozróżnienie nauki, filozofii i sztuki oraz wymóg precyzyjnego określania pojęć. Kossecki krytykuje sprowadzanie teorii charakteru Mariana Mazura do dynamizmu i wskazuje warunki rzetelnych badań empirycznych. Na przykładach nominacji politycznych i kształcenia elit pokazuje znaczenie wcześniejszego dostępu do informacji oraz przygotowania osób wtajemniczanych. W dyskusji rozważa zamianę przewagi informacyjnej na pieniądze. Odpowiadając na pytanie o błędy Mazura, przedstawia dwa zastrzeżenia, co do których Mazur przyznał mu rację: stosunek do posiadania i rozmowność zależą również od motywacji, a nie tylko dynamizmu. Rozwija tę zależność na przykładzie zachowań moralnych. Końcowe pytania dotyczą neutralności poznawczej języka, definiowania świadomości i różnicy między modelem budowanym na podstawie rzeczywistości a wzorcem wyprowadzanym z teorii.