Goście specjalni

Człowiek sam wybiera cele i środki, a zysk oznacza dla niego poprawę sytuacji, nie tylko dochód pieniężny. Paradoks wody i diamentu pokazuje zależność wartości od potrzeb i okoliczności. Własność umożliwia ceny i kalkulację ekonomiczną. Gniadek odrzuca podział na człowieka ekonomicznego i religijnego; pyta, czy wolna osoba i jej własność mogą stanowić wspólny fundament antropologiczny nauk społecznych. W dyskusji proponuje Afryce handel zamiast pomocy i odrzuca nazywanie miłosierdziem rozdawania cudzej własności. Problem ojcostwa chce rozwiązywać przez kształtowanie kultury, nie zasiłki. Twierdzi, że monopol może powstać tylko dzięki ingerencji państwa. W filmie „Milczenie” nie widzi pochwały apostazji, a decyzję o przyjęciu obcego pozostawia właścicielowi domu.

Od romantycznych opowieści przechodzi do narodowej demokracji, która chciała racjonalizować historię, lecz potrzebowała mitów, by budzić polskość chłopów i robotników, oraz do państwowego kultu Piłsudskiego. Spory o liczby ofiar pokazują wypieranie dokumentów przez mit, a opisywanie dziejów przez pryzmat konspiracji i opozycji pomija milczącą większość. Według Engelgarda internet rozpowszechnia dowolne twierdzenia, historycy tracą odbiorców, a część pisze pod popularne mity. Engelgard przeciwstawia temu Konopczyńskiego: endek i autor koncepcji numerus clausus polecał studentom narodowcom uczyć się warsztatu od swojego żydowskiego doktoranta Józefa Feldmana. W dyskusji odrzuca wizje sojuszu Polski z Niemcami w 1939 roku: broni decyzji Becka, bo odmienne rozwiązanie było w ówczesnych realiach niemożliwe. Uznaje, że mit można zwalczyć tylko innym mitem; postuluje pozytywny, politycznie nieszkodliwy kontrmit wobec obecnych, które uważa za szkodliwe, lecz nie wskazuje, jaki miałby on być.

Łączy tę drogę z doświadczeniem Kosseckiego jako oskarżonego w procesie politycznym, lekturą Mazura i szkoleniem służb. Wyjaśnia, dlaczego funkcjonalne rozumienie systemu pasuje do prawa: jeden człowiek może pełnić różne role, a jeden organ tworzyć wiele osób. Omawia sterowanie pośrednie, systemy motywacji i ocenianie przekazu od informatorów. Przykład kradzieży dokumentów pokazuje ograniczenie rachunku entropii: trzeba znać zbiór możliwych sprawców, a ilość informacji nie rozstrzyga jeszcze o jej wartości dla śledztwa. Górny wskazuje też koszt badań potrzebnych do odróżnienia przypadkowych zniekształceń od celowego działania. W odpowiedzi na pytanie słuchacza podkreśla, że Kossecki pozostawił program budowy teorii dowodów, a nie ukończoną teorię.

Wywód o Lafargue’u i Marcusem prowadzi do tezy o wychowaniu odbierającym kwalifikacje: bez nich człowiek nie wytworzy własnego dobrobytu, nawet jeśli zechce pracować. W dyskusji Magdalena Ziętek-Wielomska definiuje socjalizm jako dążenie do likwidacji prywatnej własności środków produkcji. Karoń odpowiada, że współczesny kapitalizm jest finansowy, a pojęcie własności środków produkcji straciło sens. Przykładem kelnerki i klienta odróżnia wysiłek od pracy służącej cudzym potrzebom. Odmawia podania recepty na decentralizację gospodarki, bo nie chce proponować rozwiązań ludziom, którzy nie potrafią zweryfikować ich działania. Wskazuje zadanie edukacji: nauczyć rozpoznawania mechanizmów społecznych. W końcowych pytaniach wyróżnia Gramsciego jako marksistę, który nie postulował zniszczenia etosu pracy.

Rozmowa towarzyszy premierze filmu Piwar. Węgrzyn opowiada o polskiej i prawosławnej części cmentarza w Katyniu, wspólnej modlitwie i pomocy Polakom na Kresach. Oboje bronią prawa rosyjskich motocyklistów do odwiedzenia grobów przodków; Piwar uważa, że chrześcijanin powinien odpowiadać na kampanię przeciw nim rozmową, bez potępiania ludzi. Prowadząca przeciwstawia stosunkowi do Rosji łagodniejsze traktowanie Ukrainy mimo zbrodni wołyńskiej; Węgrzyn wymienia odwiedzane przez rajd miejsca zbrodni na Polakach: Hutę Pieniacką i Wzgórza Wuleckie. Piwar uważa, że bezpośredni kontakt z mieszkańcami naprawia to, co psują politycy i dziennikarze: konflikt z Rosją jest według niej sterowany politycznie, a między zwykłymi ludźmi go nie ma. Chce upowszechnić wiedzę o rajdzie i zachęcić dziennikarzy do pokazywania takich spotkań; Węgrzyn akcentuje popularyzację polskiej historii i przywracanie Polakom wiary w siebie wobec oskarżeń o współudział w zbrodniach.

Brzeski przewiduje rosyjski atak na Polskę, zaczynający się od wojny informacyjnej: Polska przeszkadza planom Rosji i Niemiec, a Niemcy liczą według niego na odzyskanie ziem utraconych po II wojnie światowej. Później przyznaje, że łagodniejszy scenariusz Wielomskiego, podporządkowanie polityczne i gospodarcze, może być bardziej prawdopodobny. W rozmowie z 2016 roku Brzeski przewiduje dalsze wejście Rosji na Ukrainę i masowy napływ uchodźców do Polski, co jego zdaniem pogorszy jej położenie w wojnie hybrydowej. Wielomski przewiduje zamiast Polexitu integrację z Polską drugiej kategorii; odrzuca Międzymorze z Ukrainą, wskazując nieuznawanie zbrodni wołyńskiej przez Ukrainę i rozpad państwa ukraińskiego. Ziętek-Wielomska wiąże ekspansję z gospodarką wymagającą wzrostu; przedsiębiorcom zaleca organizowanie się i proponowanie rządowi umów. Wielomski przewiduje koniec Unii po ewentualnym zwycięstwie Marine Le Pen. Zaleca czekać na mocarstwa i żądać korzystniejszych traktatów, Brzeski chce negocjować z Unią i USA, a Ziętek-Wielomska popularyzować nacjokratyzm.

Stawia tezę, że cybernetyka zaczęła się od Trentowskiego, a nie Wienera, i wskazuje książkę „Stosunek filozofii do cybernetyki”. Polski dorobek przedstawia szerzej niż przez szkołę Mazura i Kosseckiego: uwzględnia ekonomię, prawo i zastosowania wojskowe. Na przykładzie cybernetyki prawniczej odróżnia analityczne budowanie wzorców od empirycznego tworzenia modeli. Radzi nie zaczynać lektury Mazura od „Cybernetyki i charakteru”, w której łatwo pomylić warstwę naukową z publicystyczną; poleca prace ścisłe albo, na mniej ambitny początek, „Cybernetykę a zarządzanie”. Pokazuje skutki pomieszania tych warstw: tekst w piśmie adwokatury odczytuje dosłownie publicystyczną tabelę Mazura i proponuje ocenianie kandydatów na sędziów według ubioru. W odpowiedziach omawia testy motywacji, związki cybernetyków z instytucjami PRL i różnicę między wskazówkami wojennymi a systematyczną teorią.

Przedstawia najważniejsze tezy, które tu wygłosił: o współczesnej postaci marksizmu, wychowaniu krytycznym i osłabianiu etosu pracy. NAI Warszawa jako pierwsza udostępniła publicznie jego wykład o współczesnym wcieleniu marksizmu. Karoń sprowadza 150 lat rozwoju ideologii lewicowych do pozbawiania ludzi etosu i umiejętności pracy. Wychowanie krytyczne przedstawia jako aktywne niszczenie autorytetów, uniemożliwiające zdobycie wysokich kwalifikacji. Przykładem jest fabryka niemieckiej firmy pod Szczecinem, która musi uczyć pracowników podstawowych czynności. Usunięcie ideologii marksistowskiej z edukacji stawia jako warunek powodzenia wszystkich innych działań. Proponuje reedukację dorosłych pozbawionych umiejętności pracy, aby mogli wrócić na wakujące stanowiska. Dochody z tranzytu chińskich towarów proponuje przeznaczać na odbudowę przemysłu. Szansę Polski widzi w katolickiej koncepcji człowieka oraz w czystym koncie historycznym: w odróżnieniu od Niemiec, Francji i Włoch nie dopuściła się zbrodni o znaczeniu historycznym. Skok Chin tłumaczy tym, że Chińczycy zaczęli pracować, gdy Zachód przestał chcieć.